Pieter oreert…

voor de sozial freischwebende Intelligenz

Drank en vrouwen

Ik had eens een discussie met mijn vriendin over bijstandsuitkeringen. Zij was van mening dat mensen die over geld of vermogen beschikken daar niet voor in aanmerking mochten komen. Dat was toen en ook nu trouwens het geval: je kunt pas een beroep doen op een bijstandsuitkering als je vermogen onder een lage grens ligt.

Ik ben het daar niet mee eens. Er zijn mensen die spaarzaam leven en geld opzij zetten om daar iets bijzonders mee te kunnen doen. Ook zijn er mensen die van dag tot dag leven, hun geld over de balk smijten en morgen wel weer zien hoe ze dan hun problemen oplossen. Die laatste groep komt gemakkelijker in aanmerking voor een bijstandsuitkering dan mensen die er een levensstijl op nahouden waar wat meer op de lange termijn gepland wordt. Het dunkt me dat het er niet echt sprake is van rechtsgelijkheid om de één wel en de ander geen bijstandsuitkering toe te kennen, zeker niet als het betekent dat ‘losbandig’ levende mensen ‘beloond’ worden voor hun gedrag en hun tegenvoeters gestraft.

Nu hoor je mij niet beweren dat iedereen die wel in aanmerking komt voor een bijstandsuitkering een labbekak is, dat zou onzin zijn. Het gaat hier om het principe: dat er rechtsongelijkheid is in het aanspraak kunnen maken op een bijstandsuitkering en dat dit zeer negatieve gevolgen heeft voor mensen die met beleid met hun geld omgaan, en geen gevolgen voor mensen die er financieel gezien maar op los leven. Als je bijvoorbeeld een eigen huis hebt, moet je die eerst opeten voordat je een bijstandsuitkering aanvraagt.

Jeroen Dijsselbloem sprak ooit eens over de mentaliteit van veel Zuideuropese landen die ‘al hun geld uitgeven aan drank en vrouwen en vervolgens om bijstand vragen’. Dat kon volgens hem dus echt niet.

Als het om bijstandsuitkeringen gaat, kan het dus wel!

Heerlijk avondje

Het is vandaag 1 juli 2019, op deze dag ben ik 53 jaar geworden. Ik heb zojuist de kranten doorgenomen, even een bloemlezing:

1. Een farmaceutisch bedrijf heeft concurrerende bedrijven van gelijkwaardige medicijnen opgekocht, daarmee een monopolie verworven en verhoogt vervolgens doodleuk de prijzen maximaal waardoor patiënten die het waarschijnlijk toch al niet breed hebben een eigen bijdrage moeten betalen, en ik vraag me af hoe lang we dit nog pikken:

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/verbijstering-bij-psychiaters-over-plotse-prijsverhoging-essentieel-medicijn-voor-bipolaire-patienten~b99d6eb7/

2. Private-equity bedrijven gaan zich nu storten op Nederlandse verzekeraars. Het risico bestaat dat bestaande polissen overgeheveld worden naar landen als Ierland waar het toezicht minder streng is, maar toezichthouder De Nederlandse Bank maakt zich geen zorgen, want de Europese centrale banken hebben onderling afgesproken dat ‘De spelregel van de binnenmarkt is dat we de kwaliteit van de collega-toezichthouder als gelijkwaardig moeten zien’, en ik vraag me af hoe lang we dit nog pikken:

https://www.volkskrant.nl/economie/dnb-geen-zorgen-over-overname-verzekeraar-vivat~b36bf38d/

3. De AIVD en de MIVD hebben met gefundeerde argumenten geadviseerd tegen Huawei als leverancier voor het 5G netwerk, maar het Kabinet weet het beter en zegt dat de telecomproviders er maar voor moeten zorgen dat het 5G netwerk veilig wordt, terwijl iedere halve expert, inclusief ondergetekende, al weet dat de telecomproviders daar helemaal niet op toegerust zijn (dat hebben ze namelijk al geprobeerd en het zou te veel geld kosten) en dat het 5G netwerk dus zeer zeker niet hack- en spionageproof gaat worden, en ik vraag me af hoe lang we dit nog pikken:

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/kabinet-negeert-advies-inlichtingendiensten-huawei-niet-geweerd-bij-aanleg-5g-netwerk~b415e11d/

4. De Europese leiders komen er maar niet uit hoe de topbaantjes in de EU verdeeld moeten worden, wat logisch is omdat de EU bestaat uit 27 landen die op alle vlakken ongelijkwaardig zijn (cultuur, economie, rechtsstaat), maar net als de centrale banken hebben afgesproken dat ze wel gelijkwaardig zijn en dat ze elkaar dus niet de maat zullen nemen, maar dat doen ze wel en dus gaan de hakken in het zand, en ik vraag me af hoe lang we dit nog pikken:

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-falende-regie-bij-de-europese-banencarrousel-tusk-wil-dinsdag-akkoord-met-stemming-afdwingen~b4455fb8/

5. Het Kabinet wil contante betalingen boven 3000 euro verbieden in de strijd tegen witwassen. Dit is natuurlijk de eerste stap in het uitbannen van contant geld, waar ik op zich geen problemen mee heb, ware het niet dat de Europese overheid wetten heeft opgelegd die er per saldo op neerkomen dat iedere Jan Doedel via mijn bankrekening, of via die van anderen, te weten mag komen hoe en waaraan ik mijn geld uitgeef en die gegevens ook nog eens bundelt en al dan niet stiekem en clandestien doorverkoopt, en ik vraag me af hoe lang we dit nog pikken:

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/wat-heeft-het-kabinet-tegen-cash-geld~b3246cec/

Ik moest opeens denken aan dat Europees Medicijnagentschap dat onze overheid met veel trompetgeschal van Londen naar Amsterdam heeft gehaald. Dat was immers goed voor de werkgelegenheid: 20 beveiligingsbeambten en 15 medewerkers voor de bedrijfskantine, dat die honderden EMA-ers met hun levensgezellen ook beslag leggen op de toch al schaarse woonruimte is gezien de enorme toename in werkgelegenheid dan ook een klein offer.

Het is zoals Morpheus al aan Neo uitlegde in de eerste Matrix film: we zijn allemaal slaven. Helaas helpen noch rode noch blauwe pillen daartegen, want daar heeft het bedrijfsleven, mede dankzij een Europese elite die de burger buitenspel zet, inmiddels het monopolie op:

Ziek, zwak en misselijk

Stel, je bent iemand zoals ik: jij en je partner hebben werk en een inkomen waar je behoorlijk van kunt leven en een goed dak boven je hoofd. Toch bekruipt je het gevoel dat de toekomst zeer onzeker is. Dat je bij de geringste tegenslag je werk kwijt kunt zijn en door de terugval in inkomen in de financiële problemen komt. Dat je door de buitensporige huurverhogingen in de vrije-huursector niet weet of je over vijf jaar nog je huidige woning kunt betalen, en misschien zult moeten verhuizen van Amsterdam naar Kerkrade of Delfzijl, waar wel betaalbare woningen zijn, maar waar geen werk is en je in een neerwaartse spiraal terecht komt. Dat je je toekomst niet meer in redelijke mate kunt plannen omdat er geen fundament meer is waarop je kunt bouwen.

Je beseft ten volle dat deze situatie voornamelijk het gevolg is van door de overheid genomen -of juist niet genomen- maatregelen. Dus je gaat je, met verkiezingen in het vooruitzicht, inlezen in diverse partijprogramma’s, om tot de conclusie te komen dat in het programma van de SP de belangen van mensen aan de onderkant van de samenleving op één lijn  worden gesteld met de belangen van middengroepen en kleine zelfstandigen. Want als de onderkant van de samenleving het slecht heeft, dan trekt dat de hele samenleving naar beneden, in financieel opzicht. En als de middengroepen het voor hun kiezen krijgen en neerwaarts mobiel worden, dan komt de onderkant in de verdrukking. Dat heeft de SP goed begrepen. De SP komt met oplossingen die vandaag ingevoerd kunnen worden, daar waar andere partijen met mooie plannen komen waarvan nog maar moet blijken of ze in de toekomst uitpakken zoals ze bedoeld zijn. Een voorbeeld: de SP wil voor zowel sociale huur als vrije sector begrensde huurverhogingen, daar waar D66 meer heil ziet in het bouwen van meer woningen om op die manier de huurprijzen naar beneden te krijgen. Blijkbaar geloven ze bij D66 nog steeds in het kapitalistische sprookje van vraag-en-aanbod,  een sprookje dat in het dichtbebouwde Nederland nooit gewerkt heeft en nooit zal werken (het is zelfs nog sterker: meer huurwoningen in Amsterdam betekent dat de stad nog aantrekkelijker wordt, met -paradoxaal genoeg- nog hogere huurprijzen als gevolg!).

Maar dan zijn er uiteindelijk verkiezingen, dan gaat die SP vol op het orgel over een zogenaamd Nationaal Zorgfonds. Het gaat in de campagne nergens anders meer over, waarbij bovendien alleen maar gehamerd wordt op de belangen van dat fonds voor de zwaksten in de samenleving. Voor andere zaken en andere groepen is geen ruimte meer. En zo profileert de SP zich als de exclusieve partij van en voor de zieken, zwakken en misselijken, en vervreemdt ze die middengroepen van zich die op zich wel brood zien in solidariteit. Is het dan raar dat die partij zetels verliest tijdens de verkiezingen voor de Tweede Kamer? Is het dan raar dat die partij zetels verliest in de Amsterdamse gemeenteraad, ondanks dat ze in de vier voorgaande jaren heel veel van haar beloftes waar heeft gemaakt? Want eerlijk is eerlijk: iemand als Laurens Ivens heeft wel degelijk een deuk in een pak boter geslagen en had daarvoor gewoon beloond moeten worden door de kiezer.

Een kat in het nauw maakt rare sprongen. Dat moet ook gebeurd zijn toen ze bij de SP dat zieke, zwakke en misselijke reclamespotje met Hans Brusselmans bedachten. Ik zal eerlijk zijn, met ijdeltuit Timmermans heb ik absoluut geen meelij, en de aanval op hem is wat mij betreft een vorm van op de bal spelen. Maar ik vrees dat SP met dit spotje zich nóg meer profileert als de partij van en voor de zieken, zwakken en misselijken, daarmee nog meer kiezers van zich vervreemdt die eigenlijk gebaat zouden zijn bij een beleid waar de SP zich niet voor zou schamen.

Linkse indoctrinatie

Ooit, toen ik nog tiener was, zat ik op een experimentele middelbare school in Almere. De meeste leraren waren wat we toen ook al ‘geitenwollensokkentypes’ noemden. Zelf bekende ik mij, in mijn jeugdige onnozelheid, tot de VVD.

Het was een zotte bedoening op die school. Leerlingen zaten tot en met het derde jaar bij elkaar in één klas, van het laagste VMBO-niveau tot het hoogste VWO-niveau. Pas in de vierde klas werden de kinderen gesplitst, waarbij HAVO en VWO leerlingen nog bij elkaar bleven. Het idee was dat deze integratie van leerlingen allerlei positieve effecten over een weer zou hebben. Ik vond het zelf maar onzin. Net als mijn mede-VWO-ers had ik het gevoel dat het niveau van de LTS, Huishoudschool en MAVO leerlingen de grote gemene deler was, waardoor wij voornamelijk uit onze neuzen zaten te vreten. Dan heb ik het nog niet gehad over de verschillen in groepscultuur tussen de A, B, C en D niveau (d.w.z. VMBO) leerlingen enerzijds en de E en F niveau (HAVO en VWO) leerlingen anderzijds. De leraren gaven de leerlingen de boodschap mee om eerlijk en open te zijn, dus als de leraar een ABCD leerling vroeg waarom hij/zij de vorige dag niet op school was, kregen ze het eerlijke antwoord dat ze geen zin hadden gehad. Toen het kwartje bij de leraren viel dat er een groep leerlingen was die misbruik van de mogelijkheden maakte, was het snel gedaan met de vergevingsgezindheid van de leraren. De ABCD leerlingen gingen weer als vanouds over op hun tactiek van constant manipuleren, liegen en bedriegen om zo weg te komen met hun impulsieve, egoïstische ik-alles-nu gedrag. Een softe, linkse benadering werkt bij veel kinderen simpelweg niet, wat de agogen ook mogen geloven of beweren. Wel frappant dat ik recent in de kranten lees dat men weer overweegt leerlingen van alle niveaus bij elkaar te zetten, als remedie tegen de tweedeling in de samenleving, alsof men niets geleerd heeft van experimenten uit het verleden.

We hadden ook een leraar maatschappijleer, die in zijn lokaal posters van socialistische signatuur had hangen, waarvan enkele uit de Sovjet unie, van die posters van fiere fabrieksarbeiders zwaaiend met vlaggen, dat soort werk. Voor de grap zei ik aan het einde van een les eens tegen hem dat ik een NAVO poster had en die graag in het lokaal zou willen ophangen. Tot mijn verbazing nam hij mijn voorstel serieus en reageerde als door een hond gebeten: de precieze woorden weet ik niet meer, maar het kwam neer op “over mijn lijk!”. Waarop medeleerlingen, zowel van rechtse als linkse signatuur, hem betichtten van indoctrinatiepraktijken, want die socialistische propagandaposters, daar was blijkbaar wel ruimte voor. Ik heb zelf uitgesproken dat ik vond dat dit niet door de beugel kon, en daarmee was voor mij de kous af.

Een week later was ik ziek en miste ik de maatschappijleerles, die uitmondde in een rel. Gedurende de hele les is er met de leraar gesproken over zijn weigering mijn poster op te hangen. Mijn klasgenoten hebben er nogmaals op gewezen dat als er ruimte in het lokaal is voor linkse propaganda, er ook ruimte moet zijn voor rechtse propaganda, het klaslokaal is niet het persoonlijke platform voor de politieke opvattingen van de docent. Ze zijn er uiteindelijk niet uitgekomen en mijn klasgenoten hebben de leraar wederom beticht van indoctrinatiepraktijken. Dit heeft de docent blijkbaar zo aangegrepen, dat hij een gesprek heeft gehad met onze mentor en de rector. Hij herkende zich niet in het beeld van iemand die anderen indoctrineerde met zijn gedachtegoed.

In de week daarop is de discussie op zijn initiatief weer op gang gekomen, met als uiteindelijke resultaat dat hij, met een verslagen en hangend hoofd, mij toestemming gaf om de NAVO poster op te hangen. Hij zag het duidelijk als een nederlaag. Waarop ik luchtig antwoordde dat ik helemaal geen NAVO poster had!

Nu heb ik sinds het verlaten van de middelbare school geen klaslokaal meer betreden. Toch, als ik om me heen de beschuldigingen over linkse indoctrinatie hoor, kan ik me zo voorstellen dat veel leraren gewoon niet in de gaten hebben dat zij wel degelijk hun eigen politieke en maatschappelijke normen en waarden in het klaslokaal inbrengen en zich daarmee inlaten met wat feitelijk indoctrinatie is. We moeten het niet groter maken dan het is, maar we moeten onder ogen zien dat veel leraren niet beseffen dat ze zelf geen vraagtekens zetten bij hun eigen normen en waarden, waardoor die wellicht iets te veel op de voorgrond treden.

Koloniale schuld

Zojuist las ik op de site van de Volkskrant dat Mexico excuses wil van Spanje en het Vaticaan voor wat de inheemse bevolking van Mexico vijfhonderd jaar geleden is aangedaan.

Het moet niet gekker worden. Landen moeten zich excuseren voor hun koloniale gedrag van eeuwen geleden, ‘roofkunst’ moet worden teruggegeven aan de landen van oorsprong (waar het vervolgens verdwijnt in het corrupte circuit, maar dit terzijde). Op zich lijkt het heel redelijk wat hier gevraagd wordt, maar men vergeet dat er hier alleen maar sprake is van de constructie van nieuwe normen op basis van wat men tegenwoordig done en not done acht.

Moeten ‘wij’ Nederlanders ons schamen voor wat er al die eeuwen in Indië gebeurd is? Ten eerste, er is geen ‘wij Nederlanders’. Er is een selecte groep Nederlanders geweest die de macht had gegrepen in Indië en die daar voordelen van heeft genoten. Het gros van de Nederlanders in de 17e, 18e en 19e eeuw zat in hetzelfde schuitje als de Indiërs die in die tijd onderaan hun maatschappelijke ladder stonden. De Gouden Eeuw had maar voor een heel select groepje een gouden randje, in Indië én hier. Maar er is meer: De VOC heeft destijds de macht in Indië niet naar zich toe kunnen trekken door het land onder de voet te lopen, maar in eerste instantie door partij te kiezen in diverse lokale conflicten die er al waren, en die partijen tegen elkaar uit te spelen. Zoals ook elders in de wereld waren er ook in Indië allerlei op macht beluste prinsen en koningen constant met elkaar in oorlog om elkaar grondgebied af te pakken en daar vervolgens het vruchtgebruik van te genieten, onder meer gebruikmakend van wat de facto slavenarbeid van de lokale bevolking was. Dan komen er opeens een paar blanke bleekscheten die precies hetzelfde doen, alleen met wat meer effectievere machtsmiddelen, zoals vuurwapens, en dan zou het opeens moreel verwerpelijk zijn? Volgens mij is hier van niets minder sprake dan van een subtiel verhuld anti-blank racisme, een hedendaags racisme dat op zijn kop is gezet: onderdrukking en oorlog zijn prima, tenzij de tegenstander van ver komt en een ander huidkleurtje heeft. Eigen volk eerst.

De wereld is al duizenden jaren -wat zeg ik, miljoenen jaren?!- een slagveld van territoriumdriften, and the winner takes all. Maar de hedendaagse mens is vervreemd van de natuur en zijn ‘waarheid’ een feitenvrije sociale constructie. Het daaruit voortkomende schuldgevoel is zo hoog opgelopen, dat het volgens mij slechts een kwestie van tijd moet zijn voor ‘we’ ons verplicht voelen en masse blanke Amerikanen terug te nemen zodat we het land dat zij ingepikt hebben -laten we dit ‘roofland’ noemen- terug kunnen geven aan de ‘rechtmatige’ eigenaren, de Native Americans (als ik ze al zo mag noemen). Want als je A zegt, heb dan ook het lef om B te zeggen!

Shit happened, get over it!

For the Record: Europa

Ik wil het even for-the-record gezegd hebben: hoe ziet de verre toekomst van Europa eruit?

De huidige Europese Unie zie ik als een neoliberaal project van een elite die middels politiek een bestuurlijke en economische centralisering tot stand probeert ten eigen voordeel. Net zoals koningen en regenteske klieken van voor de Franse Revolutie hun landen, die in die tijd nog geen natie-staten waren, poogden te centraliseren, en daar ook heel wel in slaagden. Ook dat was een proces dat voornamelijk ten eigen voordeel werd uitgevoerd, en waarbij ‘het volk’ de rekening betaalde. Uiteindelijk pikte het volk het niet meer, kwam in opstand en de zittende elite werd verslagen. Het ‘positieve’ gevolg hiervan was wel dat de 19e eeuwse natie-staat kon ontstaan op de bestuurlijke fundamenten die de oude garde al gelegd had. Zonder de centraliseringstendensen van de 17e en 18e eeuw zou de natie-staat nooit mogelijk zijn geweest.

Zo zal het ook gaan met de Europese Unie. Uiteindelijk zal deze moloch het onderspit delven, simpelweg omdat ze teveel mensen tegen zich in het harnas gejaagd zal hebben. Maar op de fundamenten die de EU achterlaat zal uiteindelijk een echte federale Europese superstaat gebouwd worden, ter vervanging van de landen die nu nog natie-staten zijn.

Dat proces kan best wel een tijd in beslag nemen, als we de periode tussen de revolutiejaren 1789 en 1848 in ogenschouw nemen. Of moeten de het jaar 1918 als eindpunt van de transitieperiode nemen. Want pas in 1918 werden de laatste restanten van het feodalisme ten grave gedragen.

Ik heb gezegd.

Minimum Jeugdloon

Volgens een bericht in Trouw is de aanpassing van het wettelijk minimum jeugdloon een succes gebleken, en staat het licht nu op groen voor verdere aanpassing van het minimum jeugdloon.

Tot 1 juli 2017 kregen 18 tot 22 jarigen het minimum jeugdloon, maar omdat dit als onbillijk werd ervaren, kreeg deze groep nu verbeterde rechten. Destijds was er de angst dat dit ertoe zou leiden dat de groep van 18 tot 22 jarigen wat vaker buiten de boot zou vallen ten gunste van werknemers jonger dan 18 jaar en ouder dan 22. Deze angst zou voornamelijk geuit zijn in de detailhandel en de horeca. Het blijkt nu dat daar niets van uitgekomen is.

Althans, dat beweert het artikel op basis van Stichting Economisch Onderzoek (SEO). Ik heb dat onderzoek niet gelezen, maar ik weet wel dit: in de horeca, zeker in Amsterdam, werken nu heel veel jongeren als ZZP-er via een platform als Temper (en binnenkort ook Uber Works) voor bedragen van zo’n 13 tot 15 euro per uur. Dat is dus geen loon, maar het tarief dat per uur gefactureerd wordt, exclusief BTW. Als je daar zaken als pensioen, verzekeringen voor arbeidsongeschiktheid, rechtsbijstand en bedrijfs- en beroepsaansprakelijkheid, andere bedrijfskosten,  inkomstenbelasting en het sparen van reserves voor zwakke tijden vanaf trekt, verdienen deze kids zwaar onder het minimumloon. Vrijwel alle ZZP-ers in deze categorie werken dan ook zonder enige vorm van verzekering, pensioenopbouw en opbouw van andere werknemersrechten (of de equivalenten daarvan), met alle gevolgen van dien voor die jongeren zelf én de samenleving.

Ik vrees dat SEO voornamelijk heeft gekeken naar jongeren die op basis van een arbeidsovereenkomst werken, en al die jongeren die noodgedwongen via ZZP constructies werken, waar in de Amsterdamse horeca en cateringbranche inmiddels stevig gebruik van gemaakt wordt, niet in het onderzoek zijn betrokken.

Ik kan het weten: ik krijg namelijk via het uitzendbureau waar ik werk steeds minder opdrachten aangeboden, omdat voor een opdrachtgever een zogenaamde ZZP-er minder dan de helft kost! Voor dat geld kan mijn uitzendbureau mij niet uitzenden, zelfs niet tegen kostprijs, want alleen al alle wettelijk verplichte kosten liggen een stuk hoger. Sterker nog, deze ZZP-ers zijn doorgaans zelfs een stuk goedkoper dan mensen in loondienst! Ik bedoel: nergens vind je een werknemer die je in loondienst kan houden voor totaalbedrag aan arbeidskosten van slechts 15 euro per uur. ZZP-ers die voor dit tarief willen werken zijn er genoeg. Het is voor veel horeca- en cateringbedrijven inmiddels hét verdienmodel geworden, want aan de verkoop van eten valt voor de meeste ondernemingen in deze sector geen droog brood meer te verdienen, de concurrentie is moordend. Uitzendkrachten én vaste krachten worden daar waar mogelijk steeds vaker vervangen door laagbetaalde (lees: onderbetaalde) ZZP-ers. Doe het werk met 4 ZZP-ers, bespaar minstens 10 euro per uur aan directe en indirecte arbeidskosten, en de rekensom is snel gemaakt: 10 euro * 4 ZZP-ers * 8 uur per dag * 5 dagen per week * 52 weken per jaar = €83.200. Pure winst!

Dat alles is overigens niet allleen te danken aan de wijzigingen rondom het minimum jeugdloon. Maar ik vrees wel dat het verder beperken van het minimum jeugdloon er alleen maar toe leidt dat werkgevers nog meer zullen gaan inzetten op het inhuren van ZZP-ers, om de arbeidskosten in de hand te houden. De ‘race to the bottom’ zal dus nog wel een tandje versneld worden…

Naar een gezond begrotingsbeleid

In 2012, toen wel al diep in een economische crisis zaten, pleitten veel vooraanstaande en minder vooraanstaande economen ervoor dat de overheid zou investeren in het aanjagen van de economie, naar de inzichten van de econoom John Maynard Keynes. In dat jaar betoogde ik dat dit niet wenselijk was, omdat de theorie van Keynes volgens mij alleen kan werken indien die niet half maar volledig wordt toegepast.

Vandaag las ik op Volkskrant.nl een artikel van Koen Hagens, waarin terecht de conclusie wordt getrokken, net als ik destijds deed, dat het zo goed als onmogelijk is om de switch te maken naar een zogenaamd anticyclisch economisch- en begrotingsbeleid. Nu geeft de overheid geld uit in slechte tijden, en nog meer geld in goede tijden, terwijl de pieken en dalen in de economie beter opgevangen zouden kunnen worden als we het omkeren. Maar omdat we het in het verleden steeds verkeerd hebben gedaan, worden we min of meer gedwongen om het verkeerd te blijven doen: als we te veel geld uitgeven in goede tijden en niet iets opzij leggen, dan moeten we in slechte tijden wel de broekriem aanhalen. Om daarna weer veel geld uit te geven om achterstallig onderhoud te plegen. Over dat plegen van achterstallig onderhoud zegt het CPB trouwens dat dit voor 0,8% bijdraagt aan de groei van de economie, dus eigenlijk staan we er helemaal niet zo goed voor als we denken.

Hagens merkt terecht op dat zuinig begrotingsbeleid in goede jaren politiek slecht verkoopbaar is. Nou wil ik daar graag aan toevoegen dat politici ook totaal geen moeite doen om een Keynesiaans begrotingsbeleid te verkopen. Ik bedoel, dat idee is al 2500 jaar geleden voor het eerst geopperd in het Bijbelboek Genesis, maar blijkbaar zijn mensen hardleers, hebberig als ze zijn, en gericht op de korte termijn. Politici zijn niet de enige schuldigen, u en ik zijn het minstens zo erg, omdat we ons verstand niet gebruiken, en geneigd zijn om naar onze onderbuikgevoelens te leven. IK-ALLES-NU. Dat weten politici, en om gekozen te worden praten ze ons naar de mond.

De vraag is, hoe doorbreken we de patronen: het patroon dat u en ik niet verder denken dan onze neuzen lang zijn, daardoor verkeerd geïnformeerd zijn en beslissingen nemen die op lange termijn slecht uitpakken? En het patroon dat in het verleden gemaakte fouten ons feitelijk dwingen de cyclus van economisch hoogtij gevolgd door crisis te herhalen?

Het eerste patroon is het moeilijkste te doorbreken. Niet alleen wil het gemiddelde individu steeds meer en steeds beter, het is vooral een kwestie van cultuur en geloof: die schrijven voor dat we móeten geloven in steeds meer en beter. Dat soort zaken veranderen laat zich moeilijk sturen, en ik zal hier dan ook geen voorstellen doen. Het enige wat ik kan doen is, net als anderen, prediken waarin ik geloof, en hopen dat dit wordt opgepikt en doorverteld, en dat individuele mensen er ook daadwerkelijk naar gaan handelen; kortom, dat onze cultuur verandert. Dan heb ik het overigens nog niet gehad over het feit dat er een select groepje mensen is die voordeel haalt uit deze situatie, en die ‘het volk’ zo bespeelt dat de huidige situatie kan blijven voortbestaan.

Het tweede patroon is gemakkelijker oplosbaar, op voorwaarde dat patroon nummer 1 uit de weg geruimd wordt. Per decreet en met onmiddellijke ingang overgaan op anticyclisch, Keynesiaans beleid is niet mogelijk, maar het kan wel geleidelijk. Wat ik zelf zou doen als ik het voor het zeggen had, is het zó aanpassen van de grondwet dat daarin beperkingen worden gesteld aan het begrotingstekort van de overheid in absolute termen (nu wordt het begrotingstekort vaak nog uitgedrukt ten opzichte van het bruto binnenlands product). Ik zou bijvoorbeeld vastleggen dat het feitelijk voortschrijdend begrotingstekort over -pak ‘m beet- de afgelopen 14 jaar maximaal 0 euro zou moeten zijn (dus niet 0%, maar echt 0 euro, waarbij we in praktijk natuurlijk niet kijken op een miljoen meer of minder, en ook nemen we hier het voortschrijdend totaal, want bij een voortschrijdend gemiddelde zou er ruimte zijn voor procyclisch beleid). Bovendien moet dit voor de rechter door iedere Nederlander afgedwongen kunnen worden, want nu kan alleen de Tweede kamer bepalen of overheidsbeleid al dan niet strijdig is met de grondwet.

De keuze voor een absoluut bedrag in plaats van een percentage maakt creatief boekhouden lastig. (Voor de wat meer technisch onderlegden: op deze wijze blijft de staatsschuld in absolute bedragen redelijk stabiel, waardoor de staatsschuld relatief gezien, als percentage van het BBP, op termijn afneemt, en ook de rente die we op schuld betalen relatief afneemt). Dit idee kan je wellicht niet van vandaag op morgen invoeren, maar je kunt in diezelfde grondwet ook een overgangsperiode inbouwen.

Maar zoals ik al zei, is het zeer onwaarschijnlijk dat we ooit op een anticyclisch beleid uitkomen. Alleen u, als burger, kunt dan nog iets doen, maar alleen voor uzelf en uw naasten. Door geld opzij te leggen in goede tijden, zodat u niet op een houtje hoeft te bijten in slechte tijden, of erger, in financiële problemen komt als het u tegen zit. Als u werkloos raakt tijdens een crisis, koopt u met uw spaargeld tijd om maatregelen te treffen. Heeft u geen of onvoldoende spaargeld, dan wordt het een kwestie van overleven en het ene gat vullen met het andere, met gevolgen op de lange termijn die u niet kunt overzien. Om maar iets te noemen: uw kinderen kunnen een achterstand oplopen die ze de rest van hun leven niet meer inhalen.

Mijn persoonlijke motto: ik keer elk dubbeltje om op het moment dat het eigenlijk niet hoeft, zodat ik geen dubbeltjes hoef om te keren op het moment dat het wél zou moeten. Dan heb je, zelfs met een bescheiden inkomen van een hulpkok zoals ik, een goede nachtrust.

Sturmabteilung

“Hitler is the commonest little swine I have ever encountered.”   – Neville Chamberlain

Laat ik er maar ronduit voor uitkomen: naast alle wetenschappelijk gevalideerd kennis op het gebied van gedrags- en maatschappijwetenschappen, geloof ik ook in een obscure theorie die balanceert op het randje van persoonlijkheidspsychologie en sociologie, afkomstig uit wat vroeger het westen van de Sovjet Unie was. Sommigen zien die theorie als protowetenschap, anderen zouden op diplomatieke wijze zeggen dat zulke theorieën onder het kopje ‘controversiële kennis’ valt. Derden stellen ronduit dat het gaat om pseudowetenschap die verklaard kan worden middels het Forer-Effect.

Hoe deze theorie heet of wat deze theorie beweert, is voor u als lezer niet relevant. Wat voor mij persoonlijk relevant is, is dat ik met deze theorie, in samenhang met andere theorieën en modellen uit de gammawetenschappen, redelijke voorspellingen kan doen over het gedrag van andere mensen, snel inzicht heb in de essenties van hun denken en doen. Ik werk als kok voor een uitzendbureau op diverse locaties, en kan over het algemeen al bij binnenkomst op een voor mij nieuwe locatie aan de gezichten en de lichaamstaal van de medewerkers in een oogopslag zien in hoeverre ik met die mensen goed door één deur kan. Dit helemaal los van bijvoorbeeld de sociale klassen waaruit mensen afkomstig zijn, of wat hun etniciteit is. Zo zijn er chef koks die mij, kok met twee linkerhanden, graag zien komen, niet snappend dat zij mij niet waarderen omdat ik zo’n goede medewerker zou zijn, maar voornamelijk omdat we psychologisch op één lijn zitten. If you dislike someone, the way they hold their spoon can enrage you. But if you like someone, they can spill a bowl of soup into you lap and you won’t mind…

Datzelfde antipositivistische talent zorgt ervoor dat wat er nu in Amerika gebeurt met Donald Trump en de club die om hem heen staat, mij helemaal niets verbaast! Trump is gewoon het achterneefje van Benito Mussolini. Iemand die de wereld ziet in termen van machtsverhoudingen, en dan voornamelijk fysieke machtsverhoudingen. Zijn talent is dat hij in één oogopslag kan inschatten, hoe veel druk (fysiek dan wel sociaal) een ander op zijn omgeving kan uitoefenen en hoe vatbaar de omgeving is voor de druk die hij er zelf op uitoefent. Iemand die wilskracht, psychologische druk en intimidatie, en desnoods fysiek geweld, als voornaamste middelen ziet om zijn doelen te realiseren, en goed is in het doseren van die middelen. Het hoofddoel is het veroveren en uitbreiden van fysiek territorium, want alles in zijn territorium valt hem automatisch toe. De keerzijde van deze medaille is dat hij zwak is in waar ik sterk in ben. Mijn vermogen om in een oogopslag een gedifferentieerde karakterschets van andere mensen te maken, of andere sociale fenomenen, krijgt bij mensen als Trump een pathologisch karakter: de niet-tastbare aspecten van de -sociale- werkelijkheid worden door hem slecht waargenomen en daardoor in paranoïde en fantastische termen geduid (net zoals zijn sterke kant mijn zwakke punt is; ik kan psychisch en fysiek geweld alleen in zwart-wit dosering toepassen, gelukkig is er slechts een handjevol mensen dat dit ondervonden heeft). Hij is wellicht geen ideologische fascist, maar hij is beslist fascistisch in zijn psychologie. Net zoals veel van zijn kiezers de facto fascisten zijn, egocentrische mensen, met paranoïde ideeën, bang dat anderen hen een poot uitdraaien, niet inziend dat het hun eigen drijfveer is om anderen een poot uit te draaien. Mensen die willen krijgen en niet terug willen geven. “Ik-Alles-Nu”. Voor zulke mensen bouwde Hitler goede Autobahnen, liet Mussolini de treinen op tijd rijden. Zal Trump Amerika weer groots maken.

Wat ik dan wel weer grappig vind is dat er hele horden mensen zijn die denken dat je bij types als Hitler, Mussolini en Trump met praten iets bereikt. Dat je iets bereikt met argumenten en feiten, door hun overduidelijke leugens voor het voetlicht te brengen. Praten zien de Trumps van deze wereld als zwakte, als iets dat aangevallen kan worden, en aanvallen, dat is wat ze het liefste doen, geen grotere glorie dan dat. Het beste wat Europa nu kan doen, is weglopen van alle onderhandelingstafels en niet meer terugkeren voordat de Amerikanen weer een leider hebben met enig respect voor de rechtsstaat. Want geef Trump één vinger, en hij neemt niet je hele hand, maar je hele lijf, en als dat gemakkelijk afgaat, ook nog dat van je vrouw en je kinderen. Maar ik denk dat het nog heel lang duurt eer West Europa zich realiseert dat je niet de geit én de kool kunt sparen.

Zo’n twee jaar geleden stond ik in de supermarkt waar dikke rijen zich voor de kassa hadden gevormd. In één ervan stond een aso met zijn zoontje te mopperen dat het hem niet snel genoeg ging, op een brutaal-verontwaardige toon roepend “drie in de rij, kassa erbij!”, want hij liet zich natuurlijk niet naaien door zulke schofterige service van de goedkoopste supermarkt van het land. Toen er een medewerker kwam met de mededeling dat de eerstvolgende zich bij kassa 5 mocht melden, stoof hij erheen, klanten passerend die eigenlijk eerder dan hijzelf aan de beurt waren. Het is dit soort persoonlijkheid dat zich het sterkst aangetrokken voelt tot types als Trump, dat zichzelf op nummer één zet zonder zich te realiseren dat wederkerigheid uiteindelijk toch het langst duurt. Deze winkelende man had die dag de slag gewonnen, maar heeft zich niet gerealiseerd dat hij de oorlog van het leven verloren heeft, omdat wederkerig handelende mensen doorgaans mensen zoals hij zullen gaan mijden. Hij zal uiteindelijk nooit de vruchten van hun wederkerigheid plukken, want alleen al het bestaan van zulke vruchten zal voor hem verborgen worden gehouden. Hij zal zich dat ook nooit realiseren, overtuigd als hij is van zijn eigen gelijk en de inherente slechtheid van andere mensen, vooral die mensen die het beter hebben, of lijken te hebben, dan hijzelf. Daarom kijkt hij naar TV series die zijn wereldbeeld bevestigen, zoals politieseries die zich afspelen in Amsterdam of Maastricht, waarin in één tv-seizoen meer moorden worden gepleegd dat in het echte Amsterdam of Maastricht in een heel jaar. Of naar films die bol staan van gewelddadige confrontaties tussen goede en kwade machten, want “zo zit der wereld nu eenmaal in elkaar”.

Het ligt voor de hand dat zulke types, die bijzonder veel bewondering hebben voor mensen als Trump, nu voelen dat hun tijd gekomen is en zich zullen organiseren, in formele groepen, of in groepen die materieel niet aan te wijzen zijn, maar sociologisch toch als zodanig functioneren. Zo las ik eerder deze week over Bikers for Trump, motorrijders die zeggen Trump door dik en dun te willen steunen. Mensen die hun kans ruiken, die aanvoelen dat onder Trump hun grensoverschrijdend gedrag geen strobreed in de weg zal worden gelegd. Je moet wel ontzettende oogkleppen ophebben om niet te zien dat dit een soort Sturmabteilung in de maak is. Een van de vele. Die kan Trump in de toekomst mooi benutten in het spel zijn tegenstanders voortdurend te provoceren, zodat hij zich op een opportuun moment het recht kan aanmatigen de tweede klap uit te delen, desnoods door te liegen dat de tegenstander als eerste geweld gebruikte.

Jaren terug, toen de crisis net begonnen was, kreeg ik tijdens een etentje bij een vriendin een zeer hoog oplopende discussie met haar. Zij meende dat de crisis met een jaar of twee wel weer voorbij zou zijn, ik beweerde dat wereldwijd steeds meer mensen in het nauw gedreven worden, en dat dit uiteindelijk tot niets anders kon leiden dan tot revoluties en oorlogen. De economische crisis was mijns inziens niet een tijdelijk dipje, maar het begin van alle ellende. Mijn ideeën werden uitgemaakt voor klinkklare onzin, ik moest me vooral niet inbeelden dat ik de wijsheid in pacht had.

Maar tot op heden lopen de zaken zoals ik verwacht had. We hadden al Al Qaida. Velen denken dat het hier gaat om middeleeuwse barbaren die het moderne licht nog niet hebben gezien, maar Al Qaida is juist een postmodern fenomeen, sociologisch duidbaar als een verworvenheid van de politiek losgeslagen massa die in opstand komt tegen de burgerlijk-kapitalistische maatschappelijke ordening. Daar zijn ISIS in Syrië, Poetin in Rusland, Erdogan in turkije, Szydło in Polen, Orban in Hongarije, Duterte in de Filippijpen, Brexit, en Trump bijgekomen. Straks wellicht Le Pen, Wilders en wie weet wie allemaal nog meer. Waar dit onvermijdelijk toe leidt? Op sociologische schaal zien we hier niets minder dan het gedrag van groepen (en niet zozeer van individuele mensen) die zich voorbereiden op gewelddadige confrontaties, alhoewel individuen in die groepen zich daar waarschijnlijk helemaal niet van bewust zijn. Met salamitactieken worden mensen langzaam maar zeker gereed gemaakt, maar zullen zich pas realiseren waarin ze verzeild zijn geraakt als het al veel te laat is om zich er nog aan te kunnen onttrekken. De sociale werkelijkheid heeft zo zijn eigen mechanismen en regels, los van het denken en doen van individuele mensen. Het is niet vijf voor twaalf, maar vijf over! De schaamteloze leugens over de bezoekersaantallen tijdens de inauguratie van Trump, zuiver bedoeld om de pers te intimideren, vormen het bewijs. De verkiezingsretoriek voorbij.

Ik meen me een interview met de kettingrokende Helmut Schmidt te herinneren waarin hij zei, of iemand citeerde, dat als de VS niet meer democratisch zijn, de westerse democratie voorbij is. Daarmee bedoelde hij natuurlijk de liberal democracy, de rechtsstaat. Wel, het machtigste land ter wereld heeft nu een president die totaal een broertje dood heeft aan de rechtsstaat, aan de cultuur van de liberale democratie. Nu lees ik commentaren die erop wijzen dat er nog voldoende institutionele structuren in Amerika zijn die Trump in toom kunnen houden, maar dat is niet de vraag. De vraag is in hoeverre die structuren in staat zullen zijn zich te verweren tegen al die Sturmabteilungen. Het is namelijk geen pretje als je als wetgever, wetshandhaver of journalist geconfronteerd wordt met outlaw bikers die intimiderend door je straatje in je nette buitenwijk rijden, even gas terugnemend op het moment dat ze langs je huis rijden en veelbetekenend naar je grijnzen.

Update 23 juni 2017: Wat Trump vooralsnog nog niet begrepen lijkt te hebben, snapt Erdogan blijkbaar wel:
NCTV: ‘Extreem-nationalistische Turkse organisatie richt afdeling op in Nederland’

Afbraak van de Rechtsstaat

Op mijn blog heb ik het al meerdere keren gehad over de rechtsstaat. De Partij van de Arbeid meent nu de PVV zwart te moeten maken door de PVV ervan te beschuldigen de rechtsstaat af te breken. Op zich is dat waar, maar de pot verwijt hier dat de ketel zwart is.

Formeel gesproken betekent de rechtsstaat niets anders dan dat de overheid zich op een transparante en eenduidige wijze gedraagt richting burgers. Dat er geen, of zo weinig mogelijk, sprake is van willekeur en corruptie in geledingen van de overheid. Dat is een juridische opvatting van wat de rechtsstaat inhoudt.

Ik heb op dit blog al eerder betoogd dat de rechtsstaat ook een cultuurfenomeen is, een fenomeen dat verder reikt dan alleen de gedragingen van de staat en de overheid. Het feit dat we een juridische rechtsstaat hebben, dat de overheid ons allen fatsoenlijk behandelt, is een direct uitvloeisel van het feit dat wij Nederlanders elkaar over het algemeen op een fatsoenlijke wijze willen behandelen.

Het is niet voor niets dat we op diverse indexen, opgesteld door non-profit waakhonden, hoog eindigen. Zo hoeven we op de index over rechtsstaten, de zogenaamde Rule of Law Index, slechts vier landen voor ons te dulden. Idem dito voor de Transparancy Index. Idem dito voor de rangorde van meest welvarende landen ter wereld. Je zou haast denken dat al die zaken met elkaar samenhangen.

En dat is ook zo. In al die landen die hoog scoren op de Rule of Law Index, wordt ook hoog gescoord op zaken als lage corruptiegraad en hoge welvaart. Maar dat is niet zozeer dankzij de overheid in die landen. Het is met name te danken aan de bevolking van al die landen, waar dus overwegend mensen wonen die op een faire wijze met hun medeburgers willen omgaan. Dankzij die burgers kunnen hun samenlevingen op zo’n wijze georganiseerd worden dat daaruit een juridische rechtsstaat ontstaat en gehandhaafd kan worden.

Dit is nu het punt dat ik wil maken: wij hebben in Nederland nog een relatief goede culturele rechtsstaat én juridische rechtsstaat. Met de nadruk op relatief, want wereldwijd, ook in landen die hoog scoren op de Rule of Law Index, staan de beide vormen van de rechtsstaat onder druk. Steeds meer mensen, ook in ons land, worden geconfronteerd met overheden die steeds meer rechten voor hun neuzen wegkapen. Met overheden die de samenleving zo organiseren dat burgers niet meer gezamenlijk de schouders eronder zetten, maar zich als elkaar concurrenten gaan gedragen. Die elkaar steeds meer gaan zien als wandelende zakken geld waaraan verdiend kan worden. Zonder daarbij oog te hebben voor  wederkerigheid in relaties. Vind een Diederik Samson het dan gek dat slechts twee procent van onze bevolking het klimaatprobleem als urgent ervaart? Weet u wat ondergetekende als urgent ervaart? Of hij over vijf jaar nog wel de huur kan betalen, omdat mede dankzij de PvdA de huurverhogingen in de vrije sector (de zogenaamde geliberaliseerde huursector) niet meer aan wettelijke grenzen gebonden is! Ik durf in mijn huidige huurwoning geen cent te investeren, omdat ik niet weet of ik hier over vijf jaar nog wel kan wonen. Wat boeit mij de staat van het klimaat over vijftig jaar, als ikzelf door de overheid gereduceerd wordt tot iemand die steeds meer van dag tot dag moet leven, als mij de mogelijkheid wordt ontnomen mijn leven te plannen?

Diederik Samson is exit, en terecht. Maar waar Samson een naïeve idealist met oogkleppen was, is Lodewijk Asscher een wolf in schaapskleren, die framende retoriek en ad hominem tactieken niet schuwt, al worden die verpakt in verbloemend cadeaupapier. Hij denkt de kiezer te kunnen paaien met zijn “progressief patriottisme”, maar als puntje bij paaltje komt zal ook hij, net als nu Mark Rutte (de liberale patriot), thuiskomen uit Brussel met de boodschap dat hij gevochten heeft als een leeuw, maar dat hij er helaas niet meer uit heeft kunnen halen. “Brussel” als eeuwig excuus om je handen in onschuld te kunnen wassen.

De Partij van de Arbeid heeft de afgelopen twintig jaar van harte meegewerkt aan de afbraak van de rechtsstaat. Niet de rechtsstaat in juridische zin, maar wel de rechtsstaat in culturele zin. En daarmee het kader geschapen waarin een partij als de PVV kan floreren. Als de Partij van de Arbeid de juridische rechtsstaat werkelijk zo aan het hart ligt, dan doet ze er beter aan de culturele rechtsstaat te versterken, met wetten en andere instrumenten die de burger het gevoel geven dat de toekomst een redelijke mate van zekerheid en voorspelbaarheid in zich draagt. Dat is beter dan te waarschuwen voor de PVV, omdat als er niets verandert, mensen -kiezers- geen andere keuze hebben dan op een egocentrische wijze voor zichzelf op te komen en zich aan de medemens, die van nu of die van 2065, niets gelegen te laten liggen.

De PVV bestaat dankzij de PvdA, niet ondanks de PvdA!

Previous Posts