Pieter oreert…

voor de sozial freischwebende Intelligenz

De Verheffingsparadox

Historisch gezien is het altijd het doel van sociaal-democraten geweest om de arbeider te verheffen. Niet alleen in materieel opzicht, maar ook cultureel en intellectueel. Een nobel streven dat door de PvdA onder Wim Kok was verlaten, maar dat Job Cohen en Hans Spekman weer als leidend principe voor de Nederlandse sociaal-democratie lijken te willen hanteren.

Waarom is me eigenlijk niet duidelijk, want wat zijn de resultaten van dit verheffingsideaal? Henk en Ingrid wellicht, die de schuld voor van alles en nog wat aan de ‘linkse kerk’ kerk geven en die voor rotte vis uitmaken? Een fact-free samenleving die doorgeschoten is in horizontalisering en waarin iedereen denkt dat zijn -meestal op borrelpraat gebaseerde- mening net zo veel waard is als bijvoorbeeld de uitkomsten van empirisch wetenschappelijk onderzoek? Want wetenschap is tenslotte “ook maar een mening”. Helaas worden mensen die dat vinden soms ook nog eens gesteund door gevallen van wetenschappelijke dwaling die hun ‘gelijk’ bewijzen.

Toegegeven, het verheffingsideaal, dat niet alleen bij de sociaal-democraten leefde, heeft zeker in een land als Nederland gezorgd voor sterk toegenomen mogelijkheden tot opwaartse sociale mobiliteit. Maar wat we daarbij zien, is dat deze opwaartse mobiliteit zich vooral in economische, materialistische zin gemanifesteerd heeft: de arbeiders, of beter gezegd, hun nazaten, zijn grosso modo wel een stuk welvarender geworden, maar cultureel en intellectueel niet naar rato meegegroeid. Uitzonderingen die de regel bevestigen, daargelaten natuurlijk.

Voor de teloorgang van de PvdA worden vele historische oorzaken genoemd, sommigen daarvan bieden ook echt inzicht. Maar het is inmiddels mijn overtuiging dat de PvdA, zelfs al had ze alles anders gedaan, hoe dan ook in het verdoemhoekje terecht was gekomen. Het verheffingsideaal kon tot niets anders leiden dan tot ‘biting the hand that feeds you’. Er zal altijd een groot aantal mensen zijn dat cultureel en intellectueel niet verheven kan worden; sommigen van hen moet je structuur bieden, gewoon aan het werk zetten en niet teveel ruimte geven om al te bijdehand te doen. Mannen als Mussolini en Lenin begrepen dat heel goed, al sloegen die door naar de andere kant en maakten verheffing voor hen die daartoe wel bij machte waren totaal onmogelijk. En passant draaiden ze daarmee allerlei instituties en mechanismen die óók nodig zijn voor een vitale samenleving, de nek om. Laten we hopen dat de PVV en de SP, mochten die het ooit echt voor het zeggen krijgen, niet zo extreem zullen zijn.

Overigens zijn niet alle mensen die door mede door het streven van de PvdA verheven zijn, structuurzoekers geworden. Het streven heeft ook geleid tot een steeds groter wordende groep van zelfredzamen, mensen die vooral op zichzelf gericht zijn en zich niet verplicht voelen aan collectieve belangen bij te dragen. Het is dan ook niet raar dat de VVD het tegenwoordig erg goed doet. Maar goed, een dergelijke uitkomst is natuurlijk nooit de bedoeling geweest van de sociaal-democratie.

Het verheffingsideaal is een verheffingsparadox gebleken. De PvdA heeft zichzelf overleefd, omdat ze die paradox nooit heeft willen inzien. Nog steeds niet, trouwens, ze kiest liever voor verklaringen waarmee ze haar bestaansrecht wél kan rationaliseren.


Aanbevolen

Internet

Mak, Geert (2009), “1925 – Predappio” (http://ineuropa.nl/programmas/36788896/afleveringen/37384105/)

, , ,

Comments are currently closed.