Pieter oreert…

voor de sozial freischwebende Intelligenz

De Rechtsstaat onder druk

Zo’n 1500 jaar geleden kwam er een einde aan het West Romeinse Rijk, en daarmee braken ook de Middeleeuwen aan. Eén van de dingen die er toen veranderden was het recht. Waar voorheen bij de Romeinen er sprake was van een oriëntatie op publiekrechtelijke verhoudingen, kregen bij de Leges Barbarorum (De Wetten van de Barbaren) nu privaatrechtelijke verhoudingen de overhand. Het gevolg hiervan was dat het strafrecht, dat nu voornamelijk een privaatrechtelijke aangelegenheid geworden was, zich ontwikkelde tot een stelsel van kleingeestigheden. Zo kon bij de Salische Franken, onder de bepalingen van de Lex Salica, iemand voor het weigeren van onderdak aan een pelgrim 10 schellingen boete krijgen, voor het plegen van een moord 50 schellingen boete en voor het stelen van een kip de doodstraf. U leest het goed: op het plegen van een moord stond een geldboete, op het stelen van een kip de doodstraf! Dan hebben we het nog niet eens gehad over het verschil in straf voor het afhakken van één of twee vingerkootjes, want voor elk pietluttig detail hadden de Salische Franken wel een straf bedacht.

In eerder blog heb ik erop gewezen dat de hedendaagse samenleving een trend laat zien naar steeds meer zelfredzaamheid, en dat er als gevolg hiervan een verschuiving plaats vindt van publiekrechtelijke verhoudingen naar meer privaatrechtelijke verhoudingen. Ook wordt de samenleving, in weerwil van wat de meeste mensen geloven, steeds democratischer, want de wil van het volk, of beter gezegd, de massa, regeert steeds meer. Op een indirecte en bizarre manier, maar toch. Het gevolg van dit alles is dat de Rechtsstaat steeds meer onder druk komt te staan. Maar dat boeit de meeste mensen niet, omdat zij niet weten wat een Rechtsstaat is, dat we er een hebben, wat ervoor nodig is en wat de grootse voordelen ervan zijn, laat staan dat men begrijpt dat een land als Nederland niet in de eerste plaats een democratie is, maar een Rechtsstaat; dat de democratie de Rechtsstaat dient en behoort te dienen, en niet andersom.

Een uiting van deze ondermijnende trend is het betalen van smartengeld aan de nabestaanden van slachtoffers van misdrijven (scroll naar beneden voor de relevante ingezonden brief), compleet met lijstjes van misdrijven en bijbehorende sancties, net als bij de Salische Franken. Als ik de media lees, dan moet ik begrijpen dat zulk smartengeld billijk is als vorm van compensatie voor geleden schade.

Maar dat is het niet. In werkelijkheid is die wens, die bij veel mensen leeft, niets anders dan een gevolg van de horizontalisering van de samenleving en de opkomst van de massamens, die, zoals José Ortega y Gasset zo mooi beschreven heeft, vooral denkt en termen van rechten en niet in termen van plichten en verantwoordelijkheden. Het is de opkomst van een psychologie die voornamelijk om wraak schreeuwt, de psychologie van de lynchpartij. Een psychologie zonder oog voor de belangen voor het sociologische grotere geheel, op langere termijn.

Deze trends, waar politici graag op inspelen als zoethoudertje voor de massa’s, betekenen niets minder dan een terugkeer naar middeleeuwse toestanden, naar barbaars recht. Ik denk dat ik me niet nader hoef te verklaren; zij die de Rechtsstaat na aan het hart hebben liggen, behoeven geen verdere uitleg. Zij die het niet begrijpen, willen het ook niet begrijpen. Dat botst namelijk met hun egocentrisme. Godbetert dat deze mensen verder kijken dan hun eigen belangen, verder dan hun neus lang is.

Comments are currently closed.