Pieter oreert…

voor de sozial freischwebende Intelligenz

“Het is logisch dat de pensioenleeftijd omhooggaat”

Zomaar een citaat uit de Volkskrant:

Een voorbeeld: als mensen ouder worden, is het absurd dat ze een lange periode van hun leven ‘vakantie’ hebben. Het is logisch dat de pensioenleeftijd omhooggaat.

Dat is dus helemaal niet logisch. Het is misschien een noodzakelijk kwaad dat de pensioenleeftijd omhoog moet, maar niet logisch. Het idee dat het logisch is dat de pensioenleeftijd omhoog moet, is de dooddoener van dit decennium.

In de discussie over de pensioenleeftijd wordt er door veel mensen gegoocheld met cijfers. De meesten zijn niet van alle cijfers op de hoogte, enkelingen (bijvoorbeeld goed geïnformeerde politici) verzwijgen bewust het hele verhaal om de problematiek op een voor hun gunstige manier te framen. Daarom in dit blog even een paar puntjes op de i.

Een van de belangrijkste onderbouwingen voor de noodzaak om de pensioenleeftijd te verhogen, is dat de gemiddelde leeftijd stijgt. Dat is -technisch gesproken- waar, maar ongenuanceerd. De gemiddelde levensduur stijgt niet zozeer omdat mensen ouder worden en daardoor een veel langere oude dag hebben, maar omdat steeds minder mensen voor hun 50e levensjaar aan allerlei ongeneeslijke ziektes sterven, dankzij medische vooruitgang. Het aantal mensen dat überhaupt de respectabele leeftijd van 65 jaar haalt, die stijgt!

De gemiddelde levensduur wordt door statistici, zoals die van het Centraal Bureau voor de Statistiek, gemeten vanaf het 0e levensjaar, of vanaf het 65e levensjaar. De grap is nu dat  de levensduur die ons resteert als we eenmaal een leeftijd van 65 jaar hebben bereikt, veel minder stijgt dan dan wanneer we die meten vanaf het 0e levensjaar. Bovendien zijn veel van die cijfers waar men nu mee rekent, geen historische getallen, maar prognoses. Je moet als statisticus of beleidsmaker toch iets, maar we moeten nog afwachten of die prognoses ook uitkomen.

Waarom zouden die prognoses niet uitkomen? Laten we daarvoor eerst nog een ander aspect belichten: het is waar dat we gemiddeld steeds ouder worden, maar dat wordt de laatste decennia steeds meer veroorzaakt door medische vooruitgang. Vroeger ging je heel gemakkelijk dood aan een ziekte als kanker, tegenwoordig zijn de behandelingen zo goed dat er een redelijke overlevingskans is. Sterker nog, het is de verwachting dat in de naaste toekomst kanker niet langer een dodelijke ziekte zal zijn. Dat betekent niet dat kanker uitgeroeid zal zijn, maar dat kanker verandert van een dodelijke ziekte in een chronische ziekte. Chronische ziektes zijn kostbaarder dan dodelijke ziektes (tenminste, als we niet op slinkse wijze op creatieve wijze gaan boekhouden en gederfde opbrengsten wegens vroegtijdig overlijden op gaan voeren als kosten). Het gevolg daarvan zal zijn dat de zorgkosten enorm zullen stijgen. Het is maar de vraag hoe lang we, als samenleving,  dergelijke stijgingen kunnen dragen. De kans bestaat dat we in de toekomst behandelmogelijkheden hebben, maar dat we die niet kunnen betalen. Dan gaan mensen alsnog ‘voortijdig’ dood. het alternatief is dat we ze wel betalen, maar dan kunnen we ons geen toetje meer veroorloven tijdens de avondmaaltijd, maat alle gevolgen van dien voor de consumptieve en productieve economie, waarmee we het geld verdienen om die zorgkosten te kunnen betalen. Nu zullen er ongetwijfeld mensen opstaan om te beweren dat gezondheidszorg ook economie is, maar dergelijke lariekoek gaat bij mij het ene oor in en het andere uit.

Het is dus waar dat we gemiddeld ouder worden, maar het aantal jaren dat we doorbrengen met chronische ziektes en in als slecht ervaren gezondheid, neemt ook navenant toe. We worden niet alleen ouder, maar ook ziekelijker! Gemiddeld gesproken uiteraard, de een wordt vitaal oud, een ander zal al kwakkelend de oude dag doorstaan. Vraag is dan of we onder zulke omstandigheden nog steeds economisch productief kunnen zijn als we de pensioenleeftijd ophogen. Ik denk dat bijvoorbeeld werkgevers helemaal niet zitten te wachten op stijgende kosten door ziekteverlof, kosten die ook zullen stijgen als de pensioenleeftijd niet omhoog gaat, maar nog sterker zullen stijgen als die wel omhoog gaat. Het is dus helemaal niet logisch om de pensioenleeftijd op te hogen. Aan die logica ligt namelijk de impliciete, ondoordachte veronderstelling ten grondslag dat mensen vitaal ouder worden, in minstens gelijkblijvende gezondheid. Op basis van wat we nu weten, zal dat niet het geval zijn.

Zoals gezegd, dat wil niet zeggen dat het niet noodzakelijk is om maatregelen te treffen, want het kan goed zijn dat de oudedagsvoorziening in zijn huidige vorm onbetaalbaar wordt. Maar er zijn wellicht andere manieren om dat te ondervangen. Bijvoorbeeld door tijdens het werkzame leven meer pensioen- en AOW premies te reserveren, waar op zich uiteraard ook nadelen aan kleven. Zulke mogelijkheden worden niet onderzocht, omdat ‘het logisch is dat de pensioenleeftijd omhoog gaat’.

Comments are currently closed.