Pieter oreert…

voor de sozial freischwebende Intelligenz

Sturmabteilung

“Hitler is the commonest little swine I have ever encountered.”   – Neville Chamberlain

Laat ik er maar ronduit voor uitkomen: naast alle wetenschappelijk gevalideerd kennis op het gebied van gedrags- en maatschappijwetenschappen, geloof ik ook in een obscure theorie die balanceert op het randje van persoonlijkheidspsychologie en sociologie, afkomstig uit wat vroeger het westen van de Sovjet Unie was. Sommigen zien die theorie als protowetenschap, anderen zouden op diplomatieke wijze zeggen dat zulke theorieën onder het kopje ‘controversiële kennis’ valt. Derden stellen ronduit dat het gaat om pseudowetenschap die verklaard kan worden middels het Forer-Effect.

Hoe deze theorie heet of wat deze theorie beweert, is voor u als lezer niet relevant. Wat voor mij persoonlijk relevant is, is dat ik met deze theorie, in samenhang met andere theorieën en modellen uit de gammawetenschappen, redelijke voorspellingen kan doen over het gedrag van andere mensen, snel inzicht heb in de essenties van hun denken en doen. Ik werk als kok voor een uitzendbureau op diverse locaties, en kan over het algemeen al bij binnenkomst op een voor mij nieuwe locatie aan de gezichten en de lichaamstaal van de medewerkers in een oogopslag zien in hoeverre ik met die mensen goed door één deur kan. Dit helemaal los van bijvoorbeeld de sociale klassen waaruit mensen afkomstig zijn, of wat hun etniciteit is. Zo zijn er chef koks die mij, kok met twee linkerhanden, graag zien komen, niet snappend dat zij mij niet waarderen omdat ik zo’n goede medewerker zou zijn, maar voornamelijk omdat we psychologisch op één lijn zitten. If you dislike someone, the way they hold their spoon can enrage you. But if you like someone, they can spill a bowl of soup into you lap and you won’t mind…

Datzelfde antipositivistische talent zorgt ervoor dat wat er nu in Amerika gebeurt met Donald Trump en de club die om hem heen staat, mij helemaal niets verbaast! Trump is gewoon het achterneefje van Benito Mussolini. Iemand die de wereld ziet in termen van machtsverhoudingen, en dan voornamelijk fysieke machtsverhoudingen. Zijn talent is dat hij in één oogopslag kan inschatten, hoe veel druk (fysiek dan wel sociaal) een ander op zijn omgeving kan uitoefenen en hoe vatbaar de omgeving is voor de druk die hij er zelf op uitoefent. Iemand die wilskracht, psychologische druk en intimidatie, en desnoods fysiek geweld, als voornaamste middelen ziet om zijn doelen te realiseren, en goed is in het doseren van die middelen. Het hoofddoel is het veroveren en uitbreiden van fysiek territorium, want alles in zijn territorium valt hem automatisch toe. De keerzijde van deze medaille is dat hij zwak is in waar ik sterk in ben. Mijn vermogen om in een oogopslag een gedifferentieerde karakterschets van andere mensen te maken, of andere sociale fenomenen, krijgt bij mensen als Trump een pathologisch karakter: de niet-tastbare aspecten van de -sociale- werkelijkheid worden door hem slecht waargenomen en daardoor in paranoïde en fantastische termen geduid (net zoals zijn sterke kant mijn zwakke punt is; ik kan psychisch en fysiek geweld alleen in zwart-wit dosering toepassen, gelukkig is er slechts een handjevol mensen dat dit ondervonden heeft). Hij is wellicht geen ideologische fascist, maar hij is beslist fascistisch in zijn psychologie. Net zoals veel van zijn kiezers de facto fascisten zijn, egocentrische mensen, met paranoïde ideeën, bang dat anderen hen een poot uitdraaien, niet inziend dat het hun eigen drijfveer is om anderen een poot uit te draaien. Mensen die willen krijgen en niet terug willen geven. “Ik-Alles-Nu”. Voor zulke mensen bouwde Hitler goede Autobahnen, liet Mussolini de treinen op tijd rijden. Zal Trump Amerika weer groots maken.

Wat ik dan wel weer grappig vind is dat er hele horden mensen zijn die denken dat je bij types als Hitler, Mussolini en Trump met praten iets bereikt. Dat je iets bereikt met argumenten en feiten, door hun overduidelijke leugens voor het voetlicht te brengen. Praten zien de Trumps van deze wereld als zwakte, als iets dat aangevallen kan worden, en aanvallen, dat is wat ze het liefste doen, geen grotere glorie dan dat. Het beste wat Europa nu kan doen, is weglopen van alle onderhandelingstafels en niet meer terugkeren voordat de Amerikanen weer een leider hebben met enig respect voor de rechtsstaat. Want geef Trump één vinger, en hij neemt niet je hele hand, maar je hele lijf, en als dat gemakkelijk afgaat, ook nog dat van je vrouw en je kinderen. Maar ik denk dat het nog heel lang duurt eer West Europa zich realiseert dat je niet de geit én de kool kunt sparen.

Zo’n twee jaar geleden stond ik in de supermarkt waar dikke rijen zich voor de kassa hadden gevormd. In één ervan stond een aso met zijn zoontje te mopperen dat het hem niet snel genoeg ging, op een brutaal-verontwaardige toon roepend “drie in de rij, kassa erbij!”, want hij liet zich natuurlijk niet naaien door zulke schofterige service van de goedkoopste supermarkt van het land. Toen er een medewerker kwam met de mededeling dat de eerstvolgende zich bij kassa 5 mocht melden, stoof hij erheen, klanten passerend die eigenlijk eerder dan hijzelf aan de beurt waren. Het is dit soort persoonlijkheid dat zich het sterkst aangetrokken voelt tot types als Trump, dat zichzelf op nummer één zet zonder zich te realiseren dat wederkerigheid uiteindelijk toch het langst duurt. Deze winkelende man had die dag de slag gewonnen, maar heeft zich niet gerealiseerd dat hij de oorlog van het leven verloren heeft, omdat wederkerig handelende mensen doorgaans mensen zoals hij zullen gaan mijden. Hij zal uiteindelijk nooit de vruchten van hun wederkerigheid plukken, want alleen al het bestaan van zulke vruchten zal voor hem verborgen worden gehouden. Hij zal zich dat ook nooit realiseren, overtuigd als hij is van zijn eigen gelijk en de inherente slechtheid van andere mensen, vooral die mensen die het beter hebben, of lijken te hebben, dan hijzelf. Daarom kijkt hij naar TV series die zijn wereldbeeld bevestigen, zoals politieseries die zich afspelen in Amsterdam of Maastricht, waarin in één tv-seizoen meer moorden worden gepleegd dat in het echte Amsterdam of Maastricht in een heel jaar. Of naar films die bol staan van gewelddadige confrontaties tussen goede en kwade machten, want “zo zit der wereld nu eenmaal in elkaar”.

Het ligt voor de hand dat zulke types, die bijzonder veel bewondering hebben voor mensen als Trump, nu voelen dat hun tijd gekomen is en zich zullen organiseren, in formele groepen, of in groepen die materieel niet aan te wijzen zijn, maar sociologisch toch als zodanig functioneren. Zo las ik eerder deze week over Bikers for Trump, motorrijders die zeggen Trump door dik en dun te willen steunen. Mensen die hun kans ruiken, die aanvoelen dat onder Trump hun grensoverschrijdend gedrag geen strobreed in de weg zal worden gelegd. Je moet wel ontzettende oogkleppen ophebben om niet te zien dat dit een soort Sturmabteilung in de maak is. Een van de vele. Die kan Trump in de toekomst mooi benutten in het spel zijn tegenstanders voortdurend te provoceren, zodat hij zich op een opportuun moment het recht kan aanmatigen de tweede klap uit te delen, desnoods door te liegen dat de tegenstander als eerste geweld gebruikte.

Jaren terug, toen de crisis net begonnen was, kreeg ik tijdens een etentje bij een vriendin een zeer hoog oplopende discussie met haar. Zij meende dat de crisis met een jaar of twee wel weer voorbij zou zijn, ik beweerde dat wereldwijd steeds meer mensen in het nauw gedreven worden, en dat dit uiteindelijk tot niets anders kon leiden dan tot revoluties en oorlogen. De economische crisis was mijns inziens niet een tijdelijk dipje, maar het begin van alle ellende. Mijn ideeën werden uitgemaakt voor klinkklare onzin, ik moest me vooral niet inbeelden dat ik de wijsheid in pacht had.

Maar tot op heden lopen de zaken zoals ik verwacht had. We hadden al Al Qaida. Velen denken dat het hier gaat om middeleeuwse barbaren die het moderne licht nog niet hebben gezien, maar Al Qaida is juist een postmodern fenomeen, sociologisch duidbaar als een verworvenheid van de politiek losgeslagen massa die in opstand komt tegen de burgerlijk-kapitalistische maatschappelijke ordening. Daar zijn ISIS in Syrië, Poetin in Rusland, Erdogan in turkije, Szydło in Polen, Orban in Hongarije, Duterte in de Filippijpen, Brexit, en Trump bijgekomen. Straks wellicht Le Pen, Wilders en wie weet wie allemaal nog meer. Waar dit onvermijdelijk toe leidt? Op sociologische schaal zien we hier niets minder dan het gedrag van groepen (en niet zozeer van individuele mensen) die zich voorbereiden op gewelddadige confrontaties, alhoewel individuen in die groepen zich daar waarschijnlijk helemaal niet van bewust zijn. Met salamitactieken worden mensen langzaam maar zeker gereed gemaakt, maar zullen zich pas realiseren waarin ze verzeild zijn geraakt als het al veel te laat is om zich er nog aan te kunnen onttrekken. De sociale werkelijkheid heeft zo zijn eigen mechanismen en regels, los van het denken en doen van individuele mensen. Het is niet vijf voor twaalf, maar vijf over! De schaamteloze leugens over de bezoekersaantallen tijdens de inauguratie van Trump, zuiver bedoeld om de pers te intimideren, vormen het bewijs. De verkiezingsretoriek voorbij.

Ik meen me een interview met de kettingrokende Helmut Schmidt te herinneren waarin hij zei, of iemand citeerde, dat als de VS niet meer democratisch zijn, de westerse democratie voorbij is. Daarmee bedoelde hij natuurlijk de liberal democracy, de rechtsstaat. Wel, het machtigste land ter wereld heeft nu een president die totaal een broertje dood heeft aan de rechtsstaat, aan de cultuur van de liberale democratie. Nu lees ik commentaren die erop wijzen dat er nog voldoende institutionele structuren in Amerika zijn die Trump in toom kunnen houden, maar dat is niet de vraag. De vraag is in hoeverre die structuren in staat zullen zijn zich te verweren tegen al die Sturmabteilungen. Het is namelijk geen pretje als je als wetgever, wetshandhaver of journalist geconfronteerd wordt met outlaw bikers die intimiderend door je straatje in je nette buitenwijk rijden, even gas terugnemend op het moment dat ze langs je huis rijden en veelbetekenend naar je grijnzen.

Update 23 juni 2017: Wat Trump vooralsnog nog niet begrepen lijkt te hebben, snapt Erdogan blijkbaar wel:
NCTV: ‘Extreem-nationalistische Turkse organisatie richt afdeling op in Nederland’

Comments are currently closed.