Pieter oreert…

voor de sozial freischwebende Intelligenz

Naar een gezond begrotingsbeleid

In 2012, toen wel al diep in een economische crisis zaten, pleitten veel vooraanstaande en minder vooraanstaande economen ervoor dat de overheid zou investeren in het aanjagen van de economie, naar de inzichten van de econoom John Maynard Keynes. In dat jaar betoogde ik dat dit niet wenselijk was, omdat de theorie van Keynes volgens mij alleen kan werken indien die niet half maar volledig wordt toegepast.

Vandaag las ik op Volkskrant.nl een artikel van Koen Hagens, waarin terecht de conclusie wordt getrokken, net als ik destijds deed, dat het zo goed als onmogelijk is om de switch te maken naar een zogenaamd anticyclisch economisch- en begrotingsbeleid. Nu geeft de overheid geld uit in slechte tijden, en nog meer geld in goede tijden, terwijl de pieken en dalen in de economie beter opgevangen zouden kunnen worden als we het omkeren. Maar omdat we het in het verleden steeds verkeerd hebben gedaan, worden we min of meer gedwongen om het verkeerd te blijven doen: als we te veel geld uitgeven in goede tijden en niet iets opzij leggen, dan moeten we in slechte tijden wel de broekriem aanhalen. Om daarna weer veel geld uit te geven om achterstallig onderhoud te plegen. Over dat plegen van achterstallig onderhoud zegt het CPB trouwens dat dit voor 0,8% bijdraagt aan de groei van de economie, dus eigenlijk staan we er helemaal niet zo goed voor als we denken.

Hagens merkt terecht op dat zuinig begrotingsbeleid in goede jaren politiek slecht verkoopbaar is. Nou wil ik daar graag aan toevoegen dat politici ook totaal geen moeite doen om een Keynesiaans begrotingsbeleid te verkopen. Ik bedoel, dat idee is al 2500 jaar geleden voor het eerst geopperd in het Bijbelboek Genesis, maar blijkbaar zijn mensen hardleers, hebberig als ze zijn, en gericht op de korte termijn. Politici zijn niet de enige schuldigen, u en ik zijn het minstens zo erg, omdat we ons verstand niet gebruiken, en geneigd zijn om naar onze onderbuikgevoelens te leven. IK-ALLES-NU. Dat weten politici, en om gekozen te worden praten ze ons naar de mond.

De vraag is, hoe doorbreken we de patronen: het patroon dat u en ik niet verder denken dan onze neuzen lang zijn, daardoor verkeerd geïnformeerd zijn en beslissingen nemen die op lange termijn slecht uitpakken? En het patroon dat in het verleden gemaakte fouten ons feitelijk dwingen de cyclus van economisch hoogtij gevolgd door crisis te herhalen?

Het eerste patroon is het moeilijkste te doorbreken. Niet alleen wil het gemiddelde individu steeds meer en steeds beter, het is vooral een kwestie van cultuur en geloof: die schrijven voor dat we móeten geloven in steeds meer en beter. Dat soort zaken veranderen laat zich moeilijk sturen, en ik zal hier dan ook geen voorstellen doen. Het enige wat ik kan doen is, net als anderen, prediken waarin ik geloof, en hopen dat dit wordt opgepikt en doorverteld, en dat individuele mensen er ook daadwerkelijk naar gaan handelen; kortom, dat onze cultuur verandert. Dan heb ik het overigens nog niet gehad over het feit dat er een select groepje mensen is die voordeel haalt uit deze situatie, en die ‘het volk’ zo bespeelt dat de huidige situatie kan blijven voortbestaan.

Het tweede patroon is gemakkelijker oplosbaar, op voorwaarde dat patroon nummer 1 uit de weg geruimd wordt. Per decreet en met onmiddellijke ingang overgaan op anticyclisch, Keynesiaans beleid is niet mogelijk, maar het kan wel geleidelijk. Wat ik zelf zou doen als ik het voor het zeggen had, is het zó aanpassen van de grondwet dat daarin beperkingen worden gesteld aan het begrotingstekort van de overheid in absolute termen (nu wordt het begrotingstekort vaak nog uitgedrukt ten opzichte van het bruto binnenlands product). Ik zou bijvoorbeeld vastleggen dat het feitelijk voortschrijdend begrotingstekort over -pak ‘m beet- de afgelopen 14 jaar maximaal 0 euro zou moeten zijn (dus niet 0%, maar echt 0 euro, waarbij we in praktijk natuurlijk niet kijken op een miljoen meer of minder, en ook nemen we hier het voortschrijdend totaal, want bij een voortschrijdend gemiddelde zou er ruimte zijn voor procyclisch beleid). Bovendien moet dit voor de rechter door iedere Nederlander afgedwongen kunnen worden, want nu kan alleen de Tweede kamer bepalen of overheidsbeleid al dan niet strijdig is met de grondwet.

De keuze voor een absoluut bedrag in plaats van een percentage maakt creatief boekhouden lastig. (Voor de wat meer technisch onderlegden: op deze wijze blijft de staatsschuld in absolute bedragen redelijk stabiel, waardoor de staatsschuld relatief gezien, als percentage van het BBP, op termijn afneemt, en ook de rente die we op schuld betalen relatief afneemt). Dit idee kan je wellicht niet van vandaag op morgen invoeren, maar je kunt in diezelfde grondwet ook een overgangsperiode inbouwen.

Maar zoals ik al zei, is het zeer onwaarschijnlijk dat we ooit op een anticyclisch beleid uitkomen. Alleen u, als burger, kunt dan nog iets doen, maar alleen voor uzelf en uw naasten. Door geld opzij te leggen in goede tijden, zodat u niet op een houtje hoeft te bijten in slechte tijden, of erger, in financiële problemen komt als het u tegen zit. Als u werkloos raakt tijdens een crisis, koopt u met uw spaargeld tijd om maatregelen te treffen. Heeft u geen of onvoldoende spaargeld, dan wordt het een kwestie van overleven en het ene gat vullen met het andere, met gevolgen op de lange termijn die u niet kunt overzien. Om maar iets te noemen: uw kinderen kunnen een achterstand oplopen die ze de rest van hun leven niet meer inhalen.

Mijn persoonlijke motto: ik keer elk dubbeltje om op het moment dat het eigenlijk niet hoeft, zodat ik geen dubbeltjes hoef om te keren op het moment dat het wél zou moeten. Dan heb je, zelfs met een bescheiden inkomen van een hulpkok zoals ik, een goede nachtrust.

Comments are currently closed.