Pieter oreert…

voor de sozial freischwebende Intelligenz

economie




Brexit als Zwarte Piet

“Maar vooral een referendum dat in oktober in Italië plaatsvindt over veranderingen in het politieke stelsel wordt door beleggers met argusogen tegemoet gezien. Italië is een sleutelnatie binnen de Europese Unie. Na Griekenland heeft het de grootste staatsschuld en het veruit zwakste bankensysteem. Liefst 600 Italiaanse banken hebben voor 370 miljard euro aan giftige leningen op de balans staan. Dat is eenderde van het totaal bedrag aan leningen van Europese banken dat zo goed als oninbaar is en die eigenlijk moet worden afgeschreven.”

Aldus de Volkskrant in een artikel over de gevolgen van de Brexit, het referendum dat steeds meer de zwarte piet toegespeeld krijgt voor de inmiddels instortende economie. Dat die instorting voorspeld is door “mavericks” die ook de crisis van 2008 hadden voorspeld, wordt voor het gemak maar even weggelaten, want het is voor politici natuurlijk gemakkelijker om Nigel Farage als zondebok aan te wijzen dan om hand in eigen boezem te steken.

De Brexit is niet de oorzaak van de huidige problemen, maar slechts de druppel die de emmer doet overlopen. Hadden de Britten voor een Remain gekozen, dan was er vroeg of laat wel een andere druppel gekomen, want in de kern is de economie zo labiel als iemand die een zenuwinzinking nabij is. Klets ik onzin en weet ik niet waar ik het over heb? Verklaart u mij dan maar eens waarom Duitsland vorige week negatieve rente betaalt op 10-jarige staatsleningen. Voor het geval u dit niet begrijpt: als u geld aan Duitsland wilt uitlenen voor een periode van tien jaar, dan krijgt u geen rente, maar moet ú rente aan Duitsland betalen! Voor een lening met een looptijd van tien jaar! Ik herhaal: 10 jaar!

Ik zeg u: buckle up for safety! Men heeft de kredietcrisis van 2008 proberen op te lossen door het maken van nog meer schulden, en die schuldenberg hangt nu als een molensteen om de nek van de wereldeconomie. Bij de volgende crisis, die nu voorzichtig begonnen lijkt te zijn, zullen we ons niet meer kunnen redden door het bijdrukken van geld en het maken van nog meer schulden.

Game over…

De Psychologie van de Griekse Economie

Ik herinner me een uitzending van het TV-programma Buitenhof uit 2008, waarin de economen Bas Jacobs en Arjo Klamer met elkaar in discussie gingen. Jacobs stelde in die uitzending dat je niet-economische factoren niet in je economische analyses moet betrekken. Sterker nog, hij verwees de psychologische kanten van de economie doodleuk door naar psychologen!

Gisteren in Nieuwsuur deed Jacobs weer een uitspraak die alleen waarde heeft binnen een benauwd economisch-wetenschappelijk kader, namelijk dat het geheel van het Griekse schuldenprobleem overzichtelijk en dus oplosbaar is. Ik beweer het tegendeel.

Iedereen die een beetje verstand heeft van sociale wetenschappen, zoals psychologie, sociologie, antropologie en politicologie, kan zien dat Griekenland geen goed functionerende rechtsstaat is zoals bijvoorbeeld veel West-Europese landen dat wel zijn. De Grieken hebben gisteren democratisch gestemd tegen de Europese hervormingsvoorstellen, maar zoals ik elders al betoogde, betekent democratie nog niet dat je een goed functionerende rechtsstaat hebt. Het land staat bol van corruptie, vriendjespolitiek en een cultuur die erop uit is om wel de lusten te genieten, maar vooral geen lasten te dragen. Dat mag u kort door de bocht vinden, maar alleen al het simpele feit dat de Grieken zich op de borst slaan voor het democratische succes van hun referendum zonder te beseffen dat de rest van Europa de lasten draagt en zich daar niet democratisch over heeft kunnen uitspreken, is niets minder dan een gotspe, een onderhandeltruc van een verwend kind. Het zijn namelijk wél uw en mijn belastingcenten die nodig zijn om bijvoorbeeld een deel van de Griekse schulden kwijt te schelden. De meerderheid van de Grieken doet alsof die realiteit helemaal niet bestaat, alsof geld aan de olijfbomen groeit. Je hoeft de euro’s er alleen nog uit te plukken zodra ze rijp zijn.

In mijn beleving is Griekenland niets minder dan een verslaafde junk die bij je komt bedelen om geld onder het voorwendsel van dat geld naar een afkickcentrum te gaan, om vervolgens naar de eerste de beste dealer te rennen om drugs te kopen. Als je hem daar vervolgens mee confronteert, krijg je een een narcistische woede-uitbarsting over je heen, alsof jij degene bent die schuldig is aan alle problemen. Je wordt dan uitgemaakt voor asociale tyfuslijer en een krenterige kankerklootzak. Of terrorist, een woord dat Varoufakis in de mond nam. Het is typisch voor egoïsten om anderen van egoïsme te beschuldigen en zichzelf daarmee vrij te pleiten. En passant is al het geld door de WC gespoeld en is niemand er beter op geworden. Sterker nog, de verhoudingen zullen alleen maar duurzaam verslechterd zijn.

Als we Griekenland en de Grieken echt vooruit willen helpen, economisch én cultureel, dan moeten de Europese regeringsleiders hun poot stijf houden. Schuldenverlichting is pas een optie als Griekenland daadwerkelijk heeft laten zien een culturele omslag gemaakt te hebben, en niet op voorhand. Opmerkelijk genoeg is dit wat de rest van Europa al voorgesteld heeft: “Over schuldreductie valt te praten, op voorwaarde dat jullie eerst je gedrag duurzaam veranderd hebben!” Maar dat willen de Grieken niet, die willen eerst hún zin krijgen. Een beter bewijs dat Griekenland een puberale cultuur heeft is er niet.

Maar uiteraard heb ik ongelijk en moet ik niet-economische factoren volgens types als Bas Jacobs niet in mijn economische analyses betrekken…

Adieu Tegenlicht, adieu!

De laatste maanden heb ik me gestoord aan een aantal uitzendingen van Tegenlicht, waarin het programma nogal kritiekloos een aantal zeer belangrijke toekomstontwikkelingen onder de loep nam. Tegenlicht ziet, overigens niet als enige, na de crisis een samenleving ontstaan waarin we meer zelfredzaam zijn, verantwoordelijkheid voor ons bestaan nemen en al doende allerlei maatschappelijke problemen structureel gaan oplossen. Dat zo’n samenleving daadwerkelijk mogelijk en vooral wenselijk is, wordt in de ogen van de makers verder ondersteund door een aantal voorbeelden uit de praktijk. Tegenlicht belicht in mijn ogen de ontwikkelingen niet alleen te eenzijdig, maar duidt ze ook nog eens veel te positief. (more…)

Flexibel ontslagrecht is doodsteek voor Nederlandse economie

Er is in delen van de westerse wereld al enige jaren een trend gaande: de arbeid flexibiliseert. Steeds minder mensen werken met een contract voor onbepaalde tijd, steeds meer mensen gaan werken als tijdelijke kracht of ZZP’er. Het ontslagrecht wordt versoepeld zodat mensen sneller ontslagen kunnen worden. Voor veel politici, vooral die aan de rechterkant van het politieke spectrum (VVD, CDA) of bij partijen die vooral opkomen voor belangen waar met name hoger opgeleiden zich in kunnen vinden (D66, GroenLinks), is het argument voor arbeidsflexibiliteit dat er op die manier beter ingespeeld kan worden op economische ontwikkelingen. Dat zou dan weer leiden tot meer werkgelegenheid. Ook de bestuurders van de E.U. eisen van de deelnemende landen hervormingen van de arbeidsmarkt om dezelfde redenen. Echter, deze logica klopt niet. (more…)

Braafste jongetje van de klas

If men define situations as real, they are real in their consequences – Thomas & Thomas.

Nederland en Nederlanders willen altijd het braafste jongetje van de klas zijn. Een pastoor legde mij eens uit dat zelfs Nederlandse katholieken nog een sterk calvinistische inslag hebben. Stel, zo zei hij, een pastoor heeft sterke seksuele gevoelens, komt daarmee emotioneel in de knel, en bespreekt het probleem met zijn bisschop. Een Nederlandse bisschop geeft dan allerlei adviezen over manieren om niet toe te geven aan de seksuele neigingen, daar waar een Italiaanse bisschop het advies zou geven om stoom af te blazen door op discrete wijze in een andere stad naar de hoeren te gaan. Mag officieel niet van de paus, maar wat niet weet wat niet deert.

Nederland staat nu voor een soortgelijk dilemma: volgens EU regels mag ons begrotingstekort niet groter zijn dan drie procent, anders dreigt er een boete van 1,2 miljard euro. We staan stijf van schrik. Maar het is niets anders dan zeggen dat je niet harder mag rijden dan 100 km/h, anders krijg je tien euro boete per te hard gereden kilometer. Toch rijden veel mensen te hard en geniet de overheid inkomsten uit boetes.

Nederlanders denken dat als er gezegd wordt dat iets niet mag, dit betekent dat je het ook echt niet mag doen. Dat is de rechtlijnigheid van ons calvinistische denken, die ons, eerlijk is eerlijk, ook voordelen oplevert. Maar we zouden zoveel meer kunnen bereiken als we af en toe eens wat creatiever met regels omgingen. Zelf vraag ik me altijd af: wat zijn de mogelijk negatieve gevolgen van het overtreden van een regel, en ben ik bereid die gevolgen te dragen? Vaak neem ik me dan voor niet Roomser te zijn dan de paus, dus als ik door de politie gesnapt word wanneer ik door rood licht fiets, doe ik niet moeilijk over de bekeuring die ik uitgereikt krijg.

Zoiets zouden we ook moeten doen ten aanzien van het begrotingstekort: ons afvragen wat de gevolgen zijn van het overschrijden van die drie procent. Die lijken vooralsnog vrij simpel: in het ergste geval krijgen we een boete van 1,2 miljard euro. Dat is 75 euro per Nederlander. Wat kost het ons als we wel binnen die drie procent blijven? Ik vrees significant meer dan 75 euro per persoon. Welke gevolgen dragen we liever?

We moeten ons helemaal niet druk maken over die boete, ons hoofd rechten en met Italiaanse nonchalance tegen de rest van de wereld zeggen: wij Nederlanders beschikken over verdienvermogen en voor ons is die 1,2 miljard euro niet een boete, maar een investering in de toekomst. Het zou de ultieme middelvinger naar de financiële markten zijn.

Minder scheefwonen door ‘huurboete’?

Het kabinet heeft aangekondigd dat woningbouwverenigingen aan huishoudens met een inkomen hoger dan 43.000 euro maximaal 5% extra huurverhoging kunnen opleggen. Dat is dan bovenop de gewone huurverhoging van 2.3%. Alhoewel de maatregel nog door Eerste en Tweede Kamer moet worden goedgekeurd, is het de bedoeling dat deze op 1 juli aanstaande ingaat. Of deze maatregel er werkelijk voor gaat zorgen dat scheefwoners eerder doorstromen naar een duurdere woning en er daardoor meer woningen beschikbaar komen voor lagere inkomens, is nog maar de vraag. (more…)

,

Het gelijk van Jozef en Keynes

In de Tenach, Oude testament en de Koran staat het verhaal van ene Jozef. Jozef werd door zijn broers verkocht en belandde uiteindelijk in Egypte, waar zijn talent voor het verklaren van dromen onderkend werd. De farao, die geplaagd wordt door dromen, haalt Jozef erbij, die uitlegt dat de dromen betekenen dat Egypte zeven jaren van overvloed zal kennen, die gevolgd zullen worden door zeven jaren van schaarste. Jozef stelt de farao voor om ervoor te zorgen dat gedurende de zeven vette jaren graanoverschotten worden opgeslagen en dat er zuinig mee omgesprongen wordt, zodat deze voorraden tijdens de schaarste aangesproken kunnen worden. Aldus geschiedde, en na zeven vette jaren breken er slechte tijden aan. Niet alleen voor Egypte, maar ook voor de omringende landen, die zich niet voorbereid hebben, en waar dus hongersnood uitbreekt. Maar Egypte sleept zich met haar graanvoorraden relatief goed door de ‘crisis’. Het is een wijze les, waar we ruim 2500 jaar na dato nog steeds niets van geleerd hebben. (more…)

,

Eurocrisis? Welke eurocrisis?

In december 2011, net voor de grote Eurotop, zei Angela Merkel: “De euro heeft aan geloofwaardigheid ingeboet, en deze geloofwaardigheid moet hersteld worden.” Dat was wat mij betreft een merkwaardige opmerking, want op dat moment kostte een euro $1,33. Niet echt een wisselkoers waaruit je volgens mij mag afleiden dat de wereld nou zo weinig vertrouwen in de euro heeft.

Vervolgens zocht ik naar een grafiek die de euro-dollarkoers sinds de introductie van de euro weergeeft, en die was natuurlijk zo gevonden:

euro-dollarkoers sinds de introductie van de euro (more…)

,

De lange neus van Karl Marx

Hoe ziet de toekomst er uit, na de crisis? Veel mensen zien de toekomst somber in en denken dat het nooit meer zo goed zal worden als voorheen. Anderen beweren dat er altijd crises zijn geweest, en dat we na elke crisis zien dat de welvaart groter wordt dan voor de crisis. Alhoewel ik er zelf helemaal niet zo pessimistisch over ben, reken ik mezelf tot het eerste kamp, omdat ik het niet eens ben met de voorspellers uit het tweede kamp: resultaten behaald in het verleden bieden immers geen garanties voor de toekomst! Waarom zal het dit keer volgens mij anders gaan? (more…)

, , ,

De oorzaken van de bonus- en managerscultuur

Vandaag viel mijn oog op het opinie-artikel Megascholen hebben hun beste tijd gehad. Een leraar beschrijft hierin hoe hij in 25 jaar tijd heeft meegemaakt dat zijn school middels fusies van 300 naar 30.000 leerlingen uitgroeide. Vervolgens koppelt hij daaraan de conclusie dat deze schaalvergroting heeft geleid tot een cultuur waarin managers meer met andere dingen bezig waren dan met waar het fundamenteel om draait: onderwijs geven aan leerlingen. Op deze conclusie valt welt het een en ander af te dingen. (more…)