Pieter oreert…

voor de sozial freischwebende Intelligenz

Brexit als Zwarte Piet

“Maar vooral een referendum dat in oktober in Italië plaatsvindt over veranderingen in het politieke stelsel wordt door beleggers met argusogen tegemoet gezien. Italië is een sleutelnatie binnen de Europese Unie. Na Griekenland heeft het de grootste staatsschuld en het veruit zwakste bankensysteem. Liefst 600 Italiaanse banken hebben voor 370 miljard euro aan giftige leningen op de balans staan. Dat is eenderde van het totaal bedrag aan leningen van Europese banken dat zo goed als oninbaar is en die eigenlijk moet worden afgeschreven.”

Aldus de Volkskrant in een artikel over de gevolgen van de Brexit, het referendum dat steeds meer de zwarte piet toegespeeld krijgt voor de inmiddels instortende economie. Dat die instorting voorspeld is door “mavericks” die ook de crisis van 2008 hadden voorspeld, wordt voor het gemak maar even weggelaten, want het is voor politici natuurlijk gemakkelijker om Nigel Farage als zondebok aan te wijzen dan om hand in eigen boezem te steken.

De Brexit is niet de oorzaak van de huidige problemen, maar slechts de druppel die de emmer doet overlopen. Hadden de Britten voor een Remain gekozen, dan was er vroeg of laat wel een andere druppel gekomen, want in de kern is de economie zo labiel als iemand die een zenuwinzinking nabij is. Klets ik onzin en weet ik niet waar ik het over heb? Verklaart u mij dan maar eens waarom Duitsland vorige week negatieve rente betaalt op 10-jarige staatsleningen. Voor het geval u dit niet begrijpt: als u geld aan Duitsland wilt uitlenen voor een periode van tien jaar, dan krijgt u geen rente, maar moet ú rente aan Duitsland betalen! Voor een lening met een looptijd van tien jaar! Ik herhaal: 10 jaar!

Ik zeg u: buckle up for safety! Men heeft de kredietcrisis van 2008 proberen op te lossen door het maken van nog meer schulden, en die schuldenberg hangt nu als een molensteen om de nek van de wereldeconomie. Bij de volgende crisis, die nu voorzichtig begonnen lijkt te zijn, zullen we ons niet meer kunnen redden door het bijdrukken van geld en het maken van nog meer schulden.

Game over…

Raadgevend Referendum

Ik stel voor, een nieuw stembiljet voor raadgevende referenda:

Voorbeeld voor een alternatief stembiljet voor raadgevende referenda

Flexwet

Minister Lodewijk Asscher houdt zijn poot stijf, zo bericht dagblad Trouw. Alhoewel hij hier en daar een kleine tekortkoming constareert, wil hij er niet aan dat de Wet Werk en Zekerheid niet zo uitpakt als bedoeld. Er vindt geen conversie plaats van tijdelijk naar vast werk, en ook van de beoogde vereenvoudiging van ontslagmogelijkheden komt voor het MKB nog weinig terecht.

Wat storend is aan de houding van Asccher is dat hij de Tweede Kamer geduld vraagt, zodat op termijn de WWZ het beoogde effect kan gaan hebben. Dit in weerwil van duidelijke trends die in andere richtingen bewegen. Zou het schip werkelijk halverwege de oceaan rechtsomkeert maken, en koers kiezen naar de juiste haven?

Ik bedoel, ik werk zelf al bijna vier jaar voor een uitzendbureau. Mijn contract werd telkens met een half jaar verlengd. Met de WWZ is het nu verplicht om altijd formeel op te zeggen, tenzij een contract korter duurt dan 6 maanden. Dus zijn mijn laatste twee contracten verlengd met 5 maanden en 25 dagen, met de clausule dat het contract telkens van rechtswege eindigt zonder dat daarvoor opzegging vereist is. Dát is de manier waarop grote bedrijven de mazen van de WWZ uitbuiten en de werknemer als wegwerpartikel gebruiken. Zoals ik een vertegenwoordiger van de grafische industrie op de radio hoorde zeggen: de WWZ is goed voor grote bedrijven, die hebben aan tafel gezeten toen de WWZ geschreven werd.

We moeten de werkelijkheid onder ogen zien: er is heel veel flexwerk beschikbaar waarvoor meer dan voldoende personeels beschikbaar is, werk dat nooit meer zal converteren naar vaste aanstellingen. Dat zal voorlopig ook zo blijven. In plaats van pogen deze ontwikkeling te bestrijden zouden we deze beter moeten faciliteren, zowel voor werkgevers als voor werknemers. Hang een prijskaartje aan flexwerk, bijvoorbeeld door een fiscale toeslag of sociale premie van 10% bovenop het loon van de werknemer te leggen, over te maken aan de Belastingdienst of een organisatie als het UWV, die het op hun beurt op een of andere wijze weer aan flexwerkers kunnen doen toekomen. Dat is fair: werkgevers krijgen de gewenste flexibiliteit en betalen daar een redelijke vergoeding voor, in plaats van dat de werknemers de rekening betalen voor de flexibilisering van arbeid. Willen werkgevers de loonkosten terugdringen, dan kunnen ze altijd proberen het werk zo te organiseren dat ze werknemers in vaste dienst kunnen nemen. Het is niet alleen fair, maar ook economisch effectief, omdat grotere inkomstzekerheid leidt tot minder spaarzaamheid, zodat het verdiende geld ook daadwerkelijk wordt uitgegeven in plaats van opgepot voor krappe tijden.

Bedenk daarnaast constructies die ervoor zorgen dat flexwerkers zelf ook gestimuleerd worden om flexibel te zijn. Bijvoorbeeld: sta ruimer overwerk toe, en biedt de mogelijkheid om de inkomsten uit overwerk te reserveren voor magere tijden, bij voorkeur op een rekening die niet onder beheer staan bij de werkgever, zodat inkomsten van verschillende werkgevers bij elkaar gesprokkeld kunnen worden. Dergelijke inkomsten kunnen dan uitgekeerd worden bij werkloosheid, als vervanging van een WW-uitkering, of als aanvulling op een WW-uitkering. Bied de flexwerker daarbij wel keuzemogelijkheden, zodat deze actief een financiële planning tot uitvoer kan brengen. Ook hier goed voor de economie omdat een grotere zekerheid aan inkomsten ervoor zorgt dat  men het geld ook daadwerkelijk uitgeeft.

Dit alles is natuurlijk bedoeld als schot voor de boeg, het is niet bedoeld om hier de ultieme oplossingen aan te dragen.

De Toekomst van Europa

Soms gebeurt het dat door het lezen van één enkele zin in een boek ineens heel veel duidelijk wordt. Dat had ik onlangs toen ik voor de tweede keer De Opstand van de Massamens van José Ortega y Gasset las. In een stukje waarin hij betoogt dat de uitzonderlijke kwaliteit van Amerikaanse techniek het resultaat is van de omvang en eenheid van de Amerikaanse markt, besluit hij met:

De ‘rationalisering’ van de economie is het automatische gevolg van de schaal ervan. (pagina 173)

Ortega y Gasset doet deze uitspraak natuurlijk om een contrast te scheppen met het Europa van het Interbellum, maar deze is net zo goed toepasbaar op het hedendaagse Europa, en dan met name op de trends van het EU beleid. Grappig is dat het in Europa precies andersom werkt, of althans, het lijkt erop dat men in Europa probeert oorzaak en gevolg om te draaien. In plaats van dat de EU-economie rationaliseert als gevolg van schaalvergroting, door middel van het scheppen van een grote gemeenschappelijke markt, probeert de EU een gemeenschappelijke markt af te dwingen door landen en nationale economieën te dwingen tot rationalisering van hun economieën. Dan bedoelen we natuurlijk dat het vooral de zuidelijke landen zijn die zich aan ons moeten aanpassen. Men beseft heel goed dat Europa alleen als één markt kan functioneren wanneer alle nationale economieën op dezelfde wijze opereren. Maar of deze aanpak tot gevolg heeft dat we een Europa krijgen dat ‘uitzonderlijke techniek’ kan produceren, daar geloof ik helemaal niets van.

Al eerder schreef ik, verwijzend naar Alexis de Tocqueville, dat de politieke integratie van Europa gedoemd is te mislukken omdat die alleen kan slagen als er ook sprake is van sociale en culturele integratie van Europa, en daar zal het nog een heel lange tijd aan schorten.

Ortega y Gasset stelt dat omvang en eenheid van de Amerikaanse markt aan de basis liggen van de rationalisering van de economie. De omvang van de Europese markt is al grotendeels gerealiseerd, de eenheid echter nog lang niet. Europa is vooralsnog een vrijhandelszone en niet één markt. Ook daar geldt weer dat voor het zover is, er sprake moet zijn van sociale en culturele integratie. Ik vrees daarom dat gedwongen rationalisering op termijn meer schade aanricht dan goed doet: er zal heel veel kapot gemaakt worden (met als eerste slachtoffer de culturele diversiteit), terwijl er niets goeds voor in de plaats komt; destructieve destructie, zogezegd. Het is namelijk altijd een slecht idee om oorzaak en gevolg proberen om te keren. We stuiten, om bij Ortega y Gasset te blijven, nog steeds op de grenzen van de natie-staat (p. 172), en als we kijken naar hoe landen als Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië zich gedragen, zal dat voorlopig ook nog zo blijven.

De toekomst van Europa? Die is er niet…

Zie ik spoken?

In de eerste helft van de jaren negentig werkte ik voor een afvaltransportbedrijf, dat ook azielzoekerscentra in Het Gooi bediende. De verhalen die ik van onze chauffeurs hoorde, spraken boekdelen: mensen op de vlucht voor het geweld in Joegoslavië, verdwaasd, verloren en dolend met hun ziel onder hun arm. Je kon de ellende van die mensen bij wijze van spreken aflezen van de gezichten van de chauffeurs. Maar in enkele jaren veranderden hun verhalen. Tegen 1994 er kwamen nog steeds mensen uit Joegoslavië, maar deze nieuwkomers waren volgens de chauffeurs gewoon opportunistische profiteurs, misbruik makend van onze asielfaciliteiten, die te gemakkelijk gebruikt konden worden om immigratiebeperkingen te omzeilen. Niets meelijwekkend aan.

Afgelopen weken heb ik adembenemende beelden van vluchtelingen op TV gezien. ‘Adembenemend’, omdat ik bij het aanzien van de ellende zo geëmotioneerd raakte dat mijn ademhaling ervan van slag raakte. Inmiddels is er iets veranderd. Misschien zie ik wel spoken, maar als ik het ronduit brutale, veeleisende gedrag op TV zie van de ‘vluchtelingen’ die thans in Hongarije niet verder kunnen reizen, dan bekruipt mij het gevoel dat het niet om authentieke vluchtelingen gaat, die het geweld in hun thuisland aan het ontvluchten zijn. Dit inzicht is wat mij betreft voornamelijk een kwestie van intuïtie, al zou ik dat inzicht best met allerlei rationele argumenten kunnen onderbouwen. Ik geloof er niets van dat al deze mensen op de vlucht zijn en ben er van overtuigd dat het veelal om economische migratie gaat. Het veeleisende gedrag (zie “entitlement” op deze pagina) en de ‘strijdlustigheid’ van deze mensen spreken wat mij betreft boekdelen.

Begrijp me niet verkeerd: er zijn wel degelijk mensen die op de vlucht zijn voor geweld en andere levensbedreigende problemen. Maar in het kielzog van deze echte vluchtelingen volgt nu al een horde die simpelweg op zoek is naar een beter bestaan, gedreven door een geloof dat met name Duitsland het Beloofde Land is en gefaciliteerd door een beleid dat erin faalt de Europese grenzen afdoende te bewaken. De vraag is niet meer zozeer hoe wij met deze stroom mensen om moeten gaan, maar meer hoe wij het kaf van het koren gaan scheiden.

De Rechtsstaat onder druk

Zo’n 1500 jaar geleden kwam er een einde aan het West Romeinse Rijk, en daarmee braken ook de Middeleeuwen aan. Eén van de dingen die er toen veranderden was het recht. Waar voorheen bij de Romeinen er sprake was van een oriëntatie op publiekrechtelijke verhoudingen, kregen bij de Leges Barbarorum (De Wetten van de Barbaren) nu privaatrechtelijke verhoudingen de overhand. Het gevolg hiervan was dat het strafrecht, dat nu voornamelijk een privaatrechtelijke aangelegenheid geworden was, zich ontwikkelde tot een stelsel van kleingeestigheden. Zo kon bij de Salische Franken, onder de bepalingen van de Lex Salica, iemand voor het weigeren van onderdak aan een pelgrim 10 schellingen boete krijgen, voor het plegen van een moord 50 schellingen boete en voor het stelen van een kip de doodstraf. U leest het goed: op het plegen van een moord stond een geldboete, op het stelen van een kip de doodstraf! Dan hebben we het nog niet eens gehad over het verschil in straf voor het afhakken van één of twee vingerkootjes, want voor elk pietluttig detail hadden de Salische Franken wel een straf bedacht.

In eerder blog heb ik erop gewezen dat de hedendaagse samenleving een trend laat zien naar steeds meer zelfredzaamheid, en dat er als gevolg hiervan een verschuiving plaats vindt van publiekrechtelijke verhoudingen naar meer privaatrechtelijke verhoudingen. Ook wordt de samenleving, in weerwil van wat de meeste mensen geloven, steeds democratischer, want de wil van het volk, of beter gezegd, de massa, regeert steeds meer. Op een indirecte en bizarre manier, maar toch. Het gevolg van dit alles is dat de Rechtsstaat steeds meer onder druk komt te staan. Maar dat boeit de meeste mensen niet, omdat zij niet weten wat een Rechtsstaat is, dat we er een hebben, wat ervoor nodig is en wat de grootse voordelen ervan zijn, laat staan dat men begrijpt dat een land als Nederland niet in de eerste plaats een democratie is, maar een Rechtsstaat; dat de democratie de Rechtsstaat dient en behoort te dienen, en niet andersom.

Een uiting van deze ondermijnende trend is het betalen van smartengeld aan de nabestaanden van slachtoffers van misdrijven (scroll naar beneden voor de relevante ingezonden brief), compleet met lijstjes van misdrijven en bijbehorende sancties, net als bij de Salische Franken. Als ik de media lees, dan moet ik begrijpen dat zulk smartengeld billijk is als vorm van compensatie voor geleden schade.

Maar dat is het niet. In werkelijkheid is die wens, die bij veel mensen leeft, niets anders dan een gevolg van de horizontalisering van de samenleving en de opkomst van de massamens, die, zoals José Ortega y Gasset zo mooi beschreven heeft, vooral denkt en termen van rechten en niet in termen van plichten en verantwoordelijkheden. Het is de opkomst van een psychologie die voornamelijk om wraak schreeuwt, de psychologie van de lynchpartij. Een psychologie zonder oog voor de belangen voor het sociologische grotere geheel, op langere termijn.

Deze trends, waar politici graag op inspelen als zoethoudertje voor de massa’s, betekenen niets minder dan een terugkeer naar middeleeuwse toestanden, naar barbaars recht. Ik denk dat ik me niet nader hoef te verklaren; zij die de Rechtsstaat na aan het hart hebben liggen, behoeven geen verdere uitleg. Zij die het niet begrijpen, willen het ook niet begrijpen. Dat botst namelijk met hun egocentrisme. Godbetert dat deze mensen verder kijken dan hun eigen belangen, verder dan hun neus lang is.

de 49e Wet van de Macht

Ooit las ik een boek getiteld “The 48 Laws of Power”. Een enorm cynisch boek waarin de auteur uitlegt aan welke wetmatigheden je je moet houden als je macht wilt verwerven. Ook zinnig voor hen die willen weten tot hoever ze kunnen gaan bij een gebrek aan macht.

In het boek ontbreekt één belangrijke wet, een wet die de Griekse premier Tsipras en zijn ‘geniale’ minister van financiën Varoufakis totaal over het hoofd hebben gezien, die de reden vormt waarom zij nu bakzeil halen, met alle gevolgen van dien voor hun land:

WIE BETAALT, BEPAALT!

Het simpele feit dat Tsipras en het Griekse volk zich niet naar deze wet gevoegd hebben, betekent niets anders dan dat een Grieks faillissement onafwendbaar is. Het is niet vijf voor twaalf, maar 5 over twaalf.

Oh ja, voordat ik het vergeet: wie nu nog geld steekt in Griekse banken is een sukkel. Er zal namelijk geen eind komen aan de lopende bankrun in Griekenland.

De Bakermat van de Democratie

Hou toch eens op met die onzinnige bewering dat Griekenland de bakermat van de democratie is.

Ten eerste: de meest elementaire vergissing die gemaakt wordt, is dat men de begrippen democratie en rechtsstaat door elkaar haalt. Westerse landen zijn geen democratieën, maar rechtsstaten, en democratie is alleen maar een instrument ter vormgeving van de rechstsstaat. Dat is een wezenlijk ander systeem dan de directe democratie van het oude Athene. Dat wij geloven dat onze hedendaagse democratie een afspiegeling is van de oude Griekse democratie, is niets anders dan een ongeldig, sociaal geconstrueerd frame; een ‘waarheid’ die we onszelf aangepraat hebben.

Ten tweede: het hedendaagse Griekenland kan er geen aanspraak op maken de directe culturele erfgenaam te zijn van het oude Griekenland. We zijn inmiddels tweeduizend jaar verder, we hebben middeleeuwen gehad waarin de effecten van de oudheid zijn weggevaagd en Griekenland heeft cultureel vele gedaantewisselingen ondergaan. Er zijn zat andere landen in Europa die mijn inziens veel meer aanspraak kunnen maken op de titel van erfgenaam van de Griekse oudheid. Stel je eens voor dat Nederlandstaligen gaan claimen de culturele erfgenamen te zijn van het Frankische Rijk, dat dankzij ‘ons’ de hedendaagse landkaart van West-Europa tot stand is gekomen, omdat wij -min of meer- dezelfde taal spreken als de Franken. Iedereen ziet meteen in dat zoiets belachelijk zou zijn, maar Griekenland komt blijkbaar wel weg met zulke opgeklopte retoriek. De geschiedenis van het Frankische Rijk straalt af op heel hedendaags Europa en niet op Nederland en Vlaanderen in het bijzonder. Op dezelfde wijze kunnen hedendaagse Grieken niet een bijzondere status ontlenen aan het oude Griekenland. Dat ze dat wel doen, is iets minder dan narcistische grootheidswaan. De Grieken zouden wat dat betreft een voorbeeld kunnen nemen aan de moderne Egyptenaren, die wél begrijpen dat hun hedendaagse cultuur niets te maken heeft met die van het Egypte uit de oudheid.

Ten derde: zelfs al zou het zo zijn dat Griekenland de bakermat van de hedendaagse democratie is, en dat dit afstraalt op de hedendaagse Grieken, dan nog geeft dit hen geen enkel voorrecht, of argument om zich aan verantwoordelijkheden te onttrekken. Het leidt trouwens ook niet tot extra verplichtingen. Ze moeten gewoon ‘normaal’ doen en zich leren gedragen als een echte rechtsstaat in plaats van een puberale directe democratie, waarin de waan van de dag regeert.

Ik heb gezegd.

De Psychologie van de Griekse Economie

Ik herinner me een uitzending van het TV-programma Buitenhof uit 2008, waarin de economen Bas Jacobs en Arjo Klamer met elkaar in discussie gingen. Jacobs stelde in die uitzending dat je niet-economische factoren niet in je economische analyses moet betrekken. Sterker nog, hij verwees de psychologische kanten van de economie doodleuk door naar psychologen!

Gisteren in Nieuwsuur deed Jacobs weer een uitspraak die alleen waarde heeft binnen een benauwd economisch-wetenschappelijk kader, namelijk dat het geheel van het Griekse schuldenprobleem overzichtelijk en dus oplosbaar is. Ik beweer het tegendeel.

Iedereen die een beetje verstand heeft van sociale wetenschappen, zoals psychologie, sociologie, antropologie en politicologie, kan zien dat Griekenland geen goed functionerende rechtsstaat is zoals bijvoorbeeld veel West-Europese landen dat wel zijn. De Grieken hebben gisteren democratisch gestemd tegen de Europese hervormingsvoorstellen, maar zoals ik elders al betoogde, betekent democratie nog niet dat je een goed functionerende rechtsstaat hebt. Het land staat bol van corruptie, vriendjespolitiek en een cultuur die erop uit is om wel de lusten te genieten, maar vooral geen lasten te dragen. Dat mag u kort door de bocht vinden, maar alleen al het simpele feit dat de Grieken zich op de borst slaan voor het democratische succes van hun referendum zonder te beseffen dat de rest van Europa de lasten draagt en zich daar niet democratisch over heeft kunnen uitspreken, is niets minder dan een gotspe, een onderhandeltruc van een verwend kind. Het zijn namelijk wél uw en mijn belastingcenten die nodig zijn om bijvoorbeeld een deel van de Griekse schulden kwijt te schelden. De meerderheid van de Grieken doet alsof die realiteit helemaal niet bestaat, alsof geld aan de olijfbomen groeit. Je hoeft de euro’s er alleen nog uit te plukken zodra ze rijp zijn.

In mijn beleving is Griekenland niets minder dan een verslaafde junk die bij je komt bedelen om geld onder het voorwendsel van dat geld naar een afkickcentrum te gaan, om vervolgens naar de eerste de beste dealer te rennen om drugs te kopen. Als je hem daar vervolgens mee confronteert, krijg je een een narcistische woede-uitbarsting over je heen, alsof jij degene bent die schuldig is aan alle problemen. Je wordt dan uitgemaakt voor asociale tyfuslijer en een krenterige kankerklootzak. Of terrorist, een woord dat Varoufakis in de mond nam. Het is typisch voor egoïsten om anderen van egoïsme te beschuldigen en zichzelf daarmee vrij te pleiten. En passant is al het geld door de WC gespoeld en is niemand er beter op geworden. Sterker nog, de verhoudingen zullen alleen maar duurzaam verslechterd zijn.

Als we Griekenland en de Grieken echt vooruit willen helpen, economisch én cultureel, dan moeten de Europese regeringsleiders hun poot stijf houden. Schuldenverlichting is pas een optie als Griekenland daadwerkelijk heeft laten zien een culturele omslag gemaakt te hebben, en niet op voorhand. Opmerkelijk genoeg is dit wat de rest van Europa al voorgesteld heeft: “Over schuldreductie valt te praten, op voorwaarde dat jullie eerst je gedrag duurzaam veranderd hebben!” Maar dat willen de Grieken niet, die willen eerst hún zin krijgen. Een beter bewijs dat Griekenland een puberale cultuur heeft is er niet.

Maar uiteraard heb ik ongelijk en moet ik niet-economische factoren volgens types als Bas Jacobs niet in mijn economische analyses betrekken…

We moeten het nóg beter uitleggen

PvdA partijvoorzitter Hans Spekman: “We zijn onvoldoende herkend in onze idealen en hebben als vereniging het structurele probleem dat de binding aan politieke partijen afneemt.”, zo meldt de Volkskrant.

Toch mooi hoe Hans Spekman de zaken zo weet te draaien dat de schuld niet bij hem of zijn partij ligt. Hij zegt twee dingen. In de eerste deelzin impliceert hij dat de partij-ideologie en de feitelijke bijdragen van de PvdA aan de regering niet aan elkaar tegenstrijdig zijn, maar dat de kiezers dat niet inzien. In de tweede deelzin zegt Spekman dat hedendaagse mensen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld mensen in de Jaren Vijftig, niet meer uit automatisme op een bepaalde partij stemmen, maar zelf nadenken over welke partij hun stem verdient, en dat dit een structureel probleem is. Ik herhaal: dat u, als kiezer, nadenkt over op welke partij u wilt stemmen, is volgens Spekman een probleem. Ú bent het probleem, niet Spekman of de PvdA; sterker nog, U bent een structureel probleem!

Maar ik zal het wel weer verkeerd begrepen hebben. Misschien moet de PvdA het me nóg beter uit gaan leggen…

Lees ook: ‘De overheid is géén bedrijf’ – Het verlies van de sociaal-democraten – De Groene Amsterdammer

Previous Posts Next posts