Pieter oreert…

voor de sozial freischwebende Intelligenz

De Bakermat van de Democratie

Hou toch eens op met die onzinnige bewering dat Griekenland de bakermat van de democratie is.

Ten eerste: de meest elementaire vergissing die gemaakt wordt, is dat men de begrippen democratie en rechtsstaat door elkaar haalt. Westerse landen zijn geen democratieën, maar rechtsstaten, en democratie is alleen maar een instrument ter vormgeving van de rechstsstaat. Dat is een wezenlijk ander systeem dan de directe democratie van het oude Athene. Dat wij geloven dat onze hedendaagse democratie een afspiegeling is van de oude Griekse democratie, is niets anders dan een ongeldig, sociaal geconstrueerd frame; een ‘waarheid’ die we onszelf aangepraat hebben.

Ten tweede: het hedendaagse Griekenland kan er geen aanspraak op maken de directe culturele erfgenaam te zijn van het oude Griekenland. We zijn inmiddels tweeduizend jaar verder, we hebben middeleeuwen gehad waarin de effecten van de oudheid zijn weggevaagd en Griekenland heeft cultureel vele gedaantewisselingen ondergaan. Er zijn zat andere landen in Europa die mijn inziens veel meer aanspraak kunnen maken op de titel van erfgenaam van de Griekse oudheid. Stel je eens voor dat Nederlandstaligen gaan claimen de culturele erfgenamen te zijn van het Frankische Rijk, dat dankzij ‘ons’ de hedendaagse landkaart van West-Europa tot stand is gekomen, omdat wij -min of meer- dezelfde taal spreken als de Franken. Iedereen ziet meteen in dat zoiets belachelijk zou zijn, maar Griekenland komt blijkbaar wel weg met zulke opgeklopte retoriek. De geschiedenis van het Frankische Rijk straalt af op heel hedendaags Europa en niet op Nederland en Vlaanderen in het bijzonder. Op dezelfde wijze kunnen hedendaagse Grieken niet een bijzondere status ontlenen aan het oude Griekenland. Dat ze dat wel doen, is iets minder dan narcistische grootheidswaan. De Grieken zouden wat dat betreft een voorbeeld kunnen nemen aan de moderne Egyptenaren, die wél begrijpen dat hun hedendaagse cultuur niets te maken heeft met die van het Egypte uit de oudheid.

Ten derde: zelfs al zou het zo zijn dat Griekenland de bakermat van de hedendaagse democratie is, en dat dit afstraalt op de hedendaagse Grieken, dan nog geeft dit hen geen enkel voorrecht, of argument om zich aan verantwoordelijkheden te onttrekken. Het leidt trouwens ook niet tot extra verplichtingen. Ze moeten gewoon ‘normaal’ doen en zich leren gedragen als een echte rechtsstaat in plaats van een puberale directe democratie, waarin de waan van de dag regeert.

Ik heb gezegd.

De Psychologie van de Griekse Economie

Ik herinner me een uitzending van het TV-programma Buitenhof uit 2008, waarin de economen Bas Jacobs en Arjo Klamer met elkaar in discussie gingen. Jacobs stelde in die uitzending dat je niet-economische factoren niet in je economische analyses moet betrekken. Sterker nog, hij verwees de psychologische kanten van de economie doodleuk door naar psychologen!

Gisteren in Nieuwsuur deed Jacobs weer een uitspraak die alleen waarde heeft binnen een benauwd economisch-wetenschappelijk kader, namelijk dat het geheel van het Griekse schuldenprobleem overzichtelijk en dus oplosbaar is. Ik beweer het tegendeel.

Iedereen die een beetje verstand heeft van sociale wetenschappen, zoals psychologie, sociologie, antropologie en politicologie, kan zien dat Griekenland geen goed functionerende rechtsstaat is zoals bijvoorbeeld veel West-Europese landen dat wel zijn. De Grieken hebben gisteren democratisch gestemd tegen de Europese hervormingsvoorstellen, maar zoals ik elders al betoogde, betekent democratie nog niet dat je een goed functionerende rechtsstaat hebt. Het land staat bol van corruptie, vriendjespolitiek en een cultuur die erop uit is om wel de lusten te genieten, maar vooral geen lasten te dragen. Dat mag u kort door de bocht vinden, maar alleen al het simpele feit dat de Grieken zich op de borst slaan voor het democratische succes van hun referendum zonder te beseffen dat de rest van Europa de lasten draagt en zich daar niet democratisch over heeft kunnen uitspreken, is niets minder dan een gotspe, een onderhandeltruc van een verwend kind. Het zijn namelijk wél uw en mijn belastingcenten die nodig zijn om bijvoorbeeld een deel van de Griekse schulden kwijt te schelden. De meerderheid van de Grieken doet alsof die realiteit helemaal niet bestaat, alsof geld aan de olijfbomen groeit. Je hoeft de euro’s er alleen nog uit te plukken zodra ze rijp zijn.

In mijn beleving is Griekenland niets minder dan een verslaafde junk die bij je komt bedelen om geld onder het voorwendsel van dat geld naar een afkickcentrum te gaan, om vervolgens naar de eerste de beste dealer te rennen om drugs te kopen. Als je hem daar vervolgens mee confronteert, krijg je een een narcistische woede-uitbarsting over je heen, alsof jij degene bent die schuldig is aan alle problemen. Je wordt dan uitgemaakt voor asociale tyfuslijer en een krenterige kankerklootzak. Of terrorist, een woord dat Varoufakis in de mond nam. Het is typisch voor egoïsten om anderen van egoïsme te beschuldigen en zichzelf daarmee vrij te pleiten. En passant is al het geld door de WC gespoeld en is niemand er beter op geworden. Sterker nog, de verhoudingen zullen alleen maar duurzaam verslechterd zijn.

Als we Griekenland en de Grieken echt vooruit willen helpen, economisch én cultureel, dan moeten de Europese regeringsleiders hun poot stijf houden. Schuldenverlichting is pas een optie als Griekenland daadwerkelijk heeft laten zien een culturele omslag gemaakt te hebben, en niet op voorhand. Opmerkelijk genoeg is dit wat de rest van Europa al voorgesteld heeft: “Over schuldreductie valt te praten, op voorwaarde dat jullie eerst je gedrag duurzaam veranderd hebben!” Maar dat willen de Grieken niet, die willen eerst hún zin krijgen. Een beter bewijs dat Griekenland een puberale cultuur heeft is er niet.

Maar uiteraard heb ik ongelijk en moet ik niet-economische factoren volgens types als Bas Jacobs niet in mijn economische analyses betrekken…

We moeten het nóg beter uitleggen

PvdA partijvoorzitter Hans Spekman: “We zijn onvoldoende herkend in onze idealen en hebben als vereniging het structurele probleem dat de binding aan politieke partijen afneemt.”, zo meldt de Volkskrant.

Toch mooi hoe Hans Spekman de zaken zo weet te draaien dat de schuld niet bij hem of zijn partij ligt. Hij zegt twee dingen. In de eerste deelzin impliceert hij dat de partij-ideologie en de feitelijke bijdragen van de PvdA aan de regering niet aan elkaar tegenstrijdig zijn, maar dat de kiezers dat niet inzien. In de tweede deelzin zegt Spekman dat hedendaagse mensen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld mensen in de Jaren Vijftig, niet meer uit automatisme op een bepaalde partij stemmen, maar zelf nadenken over welke partij hun stem verdient, en dat dit een structureel probleem is. Ik herhaal: dat u, als kiezer, nadenkt over op welke partij u wilt stemmen, is volgens Spekman een probleem. Ú bent het probleem, niet Spekman of de PvdA; sterker nog, U bent een structureel probleem!

Maar ik zal het wel weer verkeerd begrepen hebben. Misschien moet de PvdA het me nóg beter uit gaan leggen…

Lees ook: ‘De overheid is géén bedrijf’ – Het verlies van de sociaal-democraten – De Groene Amsterdammer

Zoals ik al zei…

… “cultuur die afdaalt naar het niveau van het publiek, en gaat dienen als platform voor zelfexpressie van datzelfde publiek.” Gelukkig zijn er steeds meer evenementen waar hier paal en perk aan wordt gesteld. Behalve dat hoerige Rijksmuseum uiteraard.

Ook Nederlandse festivals verbieden selfiestick – Volkskrant.nl

Subsidiestop

Vandaag las ik op Volkskrant.nl een kort interview met Bram van Ojik, fractievoorzitter van GroenLinks. Hierin impliceert Van Ojik dat het een slechte zaak is dat migrantenorganisaties geen subsidie meer krijgen, omdat deze organisaties belangrijk zijn voor het maatschappelijk debat.

Op deze reflex valt nog wel het een en ander af te dingen. Enige jaren terug besloot de Gemeente Rotterdam al dergelijke subsidies in te trekken, daar waar Amsterdam er vrolijk mee door ging. En wat bleek uit sociaalwetenschappelijk onderzoek? Dat de migrantenorganisaties in Rotterdam zich voor het eerst daadwerkelijk gingen inspannen voor de belangen van hun achterban, daar waar de Amsterdamse migrantenorganisaties hun oren veel te veel lieten hangen naar het beleid van de gemeente. Of anders gezegd: deze organisaties bestaan voornamelijk om middelen uit de subsidieruif te scheppen en reeds uitgestippeld overheidsbeleid uit te voeren en te legitimeren.

Achteraf bezien eigenlijk heel logisch: wie betaalt, bepaalt. Het stoppen van subsidies voor migrantenorganisaties zou wel eens een geschenk uit de hemel kunnen zijn voor migranten zelf, in plaats van de zelfbenoemde leiders uit hun midden.

De Postmoderne Revolutie

Ik ben eruit. Op de vraag “In welk tijdperk leven wij?” is het antwoord ondubbelzinnig de Postmoderne tijd. De gemiddelde intellectueel schudt nu zijn hoofd en krabt zijn baard, zich verwonderend waarom ik daar nu pas achter kom.

Maar het is niet zo eenvoudig. Wat ik met de Postmoderniteit bedoel, is dat er definitief een einde is gekomen aan de heerschappij van de bourgeoisie. We staan aan het begin van een tijdperk waarin de nazaten van het proletariaat cultureel dominant zijn geworden.

De late middeleeuwen hebben het leven laten zien aan de burger, en die heeft met de Verlichting, de Franse, Amerikaanse en Industriële Revoluties definitief het pleit gewonnen, ten koste van de feodaliteit. Die ontwikkeling heeft weer geleid tot het ontstaan van het proletariaat, en langzaam maar zeker is die cultureel dominant geworden, dit tot koste van de burgerlijke klasse, die we na de huidige economische crisis niet meer terug zullen zien als bepalende factor in de samenleving. Die tijden zijn voorbij. Het Postmodernisme van de afgelopen veertig jaar is niet waar ik het hier over heb, dat Postmodernisme was slechts de trailer voor de film die nog moet uitkomen. Ik heb het over het voldragen postmodernisme dat zichtbaar zal zijn als de fall-out van de huidige economische crisis neergedaald zal zijn. Maak uw borst maar nat!

Het Postmodernisme is niet zomaar en nieuwe tijdperk, het is echt een volledig nieuw tijdperk dat op gelijke voet staat met het Feodale tijdperk en de Moderne Tijd. Ik voor mij zal echter onverminderd vasthouden aan het Modernisme. Het heeft geen zin om tegen de stroom op te roeien, dus voor mij rest niets anders dan een status als drop-out. So be it…

Democratie

Als je de opiniestukken van de afgelopen dagen leest, dan zie je breed, links en rechts, het besef doorbreken dat de Westerse houding tegenover wat er gebeurt in het Midden-Oosten en de Oekraiene niet meer houdbaar is. Er moet een andere koers gevaren worden, vooral ook omdat allerlei ontwikkelingen ook de situatie in westerse landen zelf raken: het is niet langer een ver van mijn bed show.

Laat ik zelf ook een duit in het zakje doen en mijn analyse geven van het probleem. Volgens mij is de essentie van het foutieve denken in de westerse geest de gedachte dat westerse landen op de eerste plaats democratieën zijn. Andere landen en delen van de wereld zijn vanuit die visie gezien onderontwikkeld, maar kunnen op een hoger plan getild worden door ze te democratiseren. Dus proberen we, goedschiks of kwaadschiks, democratie te verspreiden. Waar dat toe geleid heeft, kunnen we zien in landen als Irak en Afghanistan: failed states waar anarchie dan wel burgeroorlog heerst, waar verschrikkelijke wreedheden plaatsvinden. Of Rusland, een land dat formeel een democratie maar feitelijk een autoritaire dictatuur is.

We zien het op veel plaatsen in de wereld: invoering van democratie brengt niet wat men ervan verwacht. Dat is logisch, want democratie is niet een doel, maar een middel tot een doel. En dat doel is de Constitutionele Rechtsstaat. Ik schrijf dat begrip uitdrukkelijk met hoofdletters, om het belang ervan te onderstrepen.

Jean-Jacques Rousseau

Jean-Jacques Rousseau, filosoof en schrijver van Het Maatschappelijk Verdrag, hét werk waarin de principes van de moderne rechtsstaat zijn uitgewerkt.

Wat westerse landen tot westerse landen maakt, is niet dat ze democratisch zijn, maar dat ze rechtsstaten zijn: staten waar macht gereguleerd en beperkt worden door het Recht, dat breed gedragen wordt door de bevolking, omdat iedereen geeft en neemt. Zodat niet ‘het recht van de sterkste’ regeert, de een alleen maar neemt terwijl anderen alleen maar geven. Om het recht geen speelbal van willekeurige meerderheden en de waan van de dag te laten zijn, hebben veel van deze rechtsstaten een grondwet, waarin de principes van de rechtsstaat geformuleerd zijn, principes die doorgaans alleen met zeer ruime meerderheid en strenge procedures te wijzigen zijn.

Waar het in de kern om gaat: westerlingen hebben lange tijd geloofd dat niet-westerlingen gemakkelijk te winnen zijn voor het idee van de rechtsstaat, alhoewel ze daarbij de begrippen democratie en rechtsstaat verwarren. Met alle gevolgen van dien, want een rechtsstaat is een cultuurfenomeen (in het bijzonder een cultuurfenomeen van de burgerlijk-kapitalistisch georganiseerde samenleving) en dus moeilijk over te brengen op een andere cultuur. Democratie naar zulke landen brengen verandert niets aan hun cultuur en brengt niet per definitie een rechtsstaat tot stand. Ik bedoel, wat is een democratie waard als die erop neer komt dat je mag kiezen wie zich de komende vier jaar als despoot mag gedragen? Het is zelfs nog sterker: neem Singapore, een land dat op de negende plaats van de Rule of Law Index staat, terwijl het de facto een eenpartijstaat is! Een land dat een eerlijke, transparante overheid heeft, waar je veilig kunt wonen, werken en ondernemen, maar die niet een democratie heeft die vergelijkbaar is met de onze. Need I say more?

Lang geleden, zeg zo’n duizend jaar terug, werd Europa geregeerd door het ‘recht van de sterkste’. Dat had de vorm van een feodaal stelsel waarbij de adel voornamelijk middels het principe van geweld (plus een vleugje religie om het te rechtvaardigen) de bevolking kon knechten, dus van recht was eigenlijk geen sprake. Ethisch gezien is daar principieel niets mis mee; het is een manier om de wereld te ordenen. Maar toch is er in de afgelopen duizend jaar iets veranderd. De economische macht is geleidelijk verschoven naar lagere standen in de samenleving, waardoor een stand van burgers kon ontstaan: mensen die een zekere mate van welvaart kenden, maar geen macht middels geweld konden uitoefenen. Sterker nog, zij hadden hun welvaart juist te danken aan het feit dat ze bij het zakendoen geweld achterwege lieten. Om een lang verhaal nu kort te maken, deze ontwikkeling heeft uiteindelijk geleid tot de Verlichting: het gedachtegoed waarin alle mensen als gelijkwaardig worden beschouwd, en waarin geweld als middel om doelen te bereiken zoveel mogelijk wordt afgeschaft. Geweld wordt aan regels gebonden en alleen nog toegepast tegen hen die zelf als eerste het zwaard opnemen of de rechten van anderen schenden.

Nogmaals, ik wil duidelijk stellen dat moreel gezien een feodale sociale orde die gebaseerd is op hiërarchische verhoudingen en uitoefening van geweld als machtsmiddel, niet minderwaardig is aan een sociale orde die gebaseerd is op het Verlichtingsdenken. Ik durf zelfs te stellen dat het Verlichtingsdenken, dat bij uitstek een burgerlijke manier van denken is, niets meer of minder is dan een rationalisering achteraf voor een burgerlijk-kapitalistische sociale ordening van de samenleving. Een manier om de feodale maatschappelijke orde in het morele verdomhoekje te plaatsen. Ook daar is trouwens, moreel gezien, niets mis mee: all’s fair in love and war.

Terug naar de kern van het probleem: er zijn grote delen van de wereld waar de burgerlijk-kapitalistische sociale orde met haar Verlichtingsdenken niet van toepassing is, en waar nog steeds in zekere mate het recht van de sterkste geldt, zowel op het niveau van individuen en kleine groepen als op het macroniveau van samenlevingen. En net zoals onze burgerlijk-kapitalistische sociale orde een cultuurverschijnsel is, zo zijn de sociale ordeningen elders in de wereld ook cultuurverschijnselen, en alleen al daarom moeilijk van buitenaf te veranderen. Vooral ook omdat cultuur niet iets autonooms is, maar bijvoorbeeld samenhangt met fysieke omgevingsfactoren. Als je in een geïsoleerd, dor gebied met hier en daar een grassprietje woont, moet je wellicht knokken met je buurman om het ‘recht’ wiens schaap het beetje gras mag eten. Terwijl mensen die woest zeewater als gemeenschappelijke vijand hebben misschien meer gebaat zijn bij samenwerking in plaats van elkaar te beconcurreren, vooral als ze in een gebied wonen dat centraal op handelsroutes ligt. Fysieke omgevingsfactoren kunnen bepalend zijn voor het tot stand komen van cultuur, net zo goed als cultuur kan leiden tot het actief ingrijpen in de fysieke omgeving.

In dat licht bezien is het westerse streven om de rest van de wereld te democratiseren eigenlijk niets anders dan een manier om hen onze manier van leven en onze manier van economie bedrijven op te leggen. Dat komt ons namelijk het beste uit. Helaas zijn de resultaten er niet naar.

Ik ben geen cultuurrelativist, maar onderken wel dat elke cultuur in zijn eigen context functioneel kan zijn. Het cultureel ingrijpen door westerse culturen in andere culturen ligt misschien wel aan de basis van de vele conflicten die er her en der heersen. En niet alleen ver van ons bed, maar ook bij ons thuis. Want tot mijn spijt moet ik steeds vaker constateren dat veel mensen uit niet-westerse culturen die onder ons leven, zich impliciet of expliciet verzetten tegen de westerse culturele sociale orde. Zelfs als ze willen participeren, willen ze tegelijkertijd vasthouden aan hun eigen culturele ideeën over wat wenselijk is. Daaronder zit verrassend vaak ook het idee dat een mate van geweld of het schenden van andermans rechten moet kunnen. Niet omdat het moet kunnen, maar omdat het principe van de Rechtsstaat bij hen niet leeft. Voor hen is het leven één grote pijpkaneel, en wie het hardste zuigt krijgt het grootste deel. Die houding zit zó diep verankerd, dat je die er niet zomaar uit krijgt. Je kunt democratiseren wat je wilt, maar dat gaat niet werken. Als het al werkt dan zie je dat democratie vaak gaat dienen om autocratieën van een legitiem randje te voorzien, maar vaker nog schept het alleen maar weerstand en tegenwerking, vooral ook omdat conflictbenaderingen en powerplay voor sommige mensen (ongeacht geografische herkomst) de culturele norm is.

Ten slotte wil ik nog even duidelijk maken dat ik hier natuurlijk een ideaaltypische tweedeling heb gemaakt. In de alledaagse werkelijkheid liggen de grenzen minder scherp. Er zijn wel degelijk ‘niet-westerse allochtonen’ die in ene of andere mate de cultuur van de Rechtsstaat met zich meedragen, net zoals er autochtonen zijn die in zekere zin de feodale tijden niet ontstegen zijn. Maar op een sociologisch niveau denk ik wel dat mijn verhaal stand houdt.

Zwarte Pieter volgens Verene Shepherd

‘Niet het feest van Sinterklaas is voor ons een probleem, maar de relatie tussen Zwarte Piet en Sinterklaas, zijn huidskleur en gedrag. Zwarte Piet wordt ondergeschikt gemaakt aan Sinterklaas.’ Aldus Verene Sheperd volgens Volkskrant.nl.

Sheperd heeft daar wel een punt: als ik een Nederlander van Afrikaanse afkomst was, zou ik het ook niet fijn vinden om voor een Turkse baas te moeten werken!

Samsara

Vandaag kwam ik in mijn RSS-feed een berichtje getiteld Artsen moeten leren luisteren naar patiënt tegen. Het eerste wat ik dacht, nog voor het artikel gelezen te hebben, was: zeiden ze dat twintig jaar geleden ook al niet?

Naarmate ik ouder word, word ik steeds vaker geconfronteerd met zulke zaken, met wielen die elke keer opnieuw uitgevonden worden. Zo volgde ik begin jaren 90 een Teleac-cursus Klantgericht Ondernemen. Klantgerichtheid was toen heel hot, maar daarna trad een periode aan die ik voor het gemak maar even het Business Process Reenginering tijdperk noem, waarin de aandacht in onderneming volledig naar binnen gericht werd en de klant bijzaak werd. Ik viel in 2011 dan ook van mijn stoel toen de directeur van het bedrijf waar ik werkte zich verbaasd maar verheugd uitliet over de enorm positieve effecten van kleine klantgerichte handelingen, handelingen die nieuw voor deze onderneming waren. Toen ik zijn e-mail las waarin hij ons, de medewerkers, opriep om het voorbeeld te volgen, wist ik meteen dat hij, een man van ongeveer mijn leeftijd, die Teleac-cursus dus duidelijk niet gevolgd had. Dat is dan directeur van een bedrijf dat honderdduizenden klanten bedient…

Er is wel eens gezegd dat de geschiedenis zich herhaalt omdat we niets leren van onze geschiedenis. Vroeger vergoelijkte ik het herhalen van de geschiedenis door te stellen dat iedere generatie recht heeft op zijn eigen geschiedenis, en dat iedere generatie dus noodzakelijkerwijs eerder gemaakte fouten moet herhalen. Tegenwoordig geloof ik dat het meer een cultuurprobleem is, dat in onze gehorizontaliseerde cultuur het overdragen van levenskennis en -ervaring niet gewaardeerd wordt en daarom ook niet gebeurt. Of dat vroeger anders was, zou ik niet durven zeggen, want ik was er zelf niet bij. Wat ik wel weet is dat dit gebrek aan cultuuroverdracht eraan bijdraagt dat de westerse cultuur in haar misère blijft steken. Het wiel van het lijden wordt elke keer weer opnieuw uitgevonden. Dat is trouwens helemaal niet zo slecht voor de economie.

N.B.: om kritiek op mijn opmerking over het BPR-tijdperk voor te zijn, wil ik even gezegd hebben dat de idealen van BPR op zich goed waren, maar dat e.e.a. toch verkeerd uitgepakt heeft omdat organisaties deze methodiek misbruikt hebben om kosten te reduceren.

Voelsprieten

“Wie op wie geschoten heeft en hoeveel schoten er gelost zijn, is nog niet duidelijk. Verder onderzoek moet meer duidelijkheid geven over wat er precies is gebeurd.”

Even daarvoor in hetzelfde artikel:

“De handelswijze lijkt op een gerechtvaardigde en juiste zelfverdediging’, zei hoofdofficier van justitie Bart Nieuwenhuizen.”

(Bron: Volkskrant.nl)

Samengevat: men heeft nog lang geen volledig beeld van wat er precies gebeurd is, maar de juwelier en zijn vrouw zijn wél alvast de facto onschuldig bevonden. Dat zou m.i. 10 jaar geleden wel anders geweest zijn; dan was er waarschijnlijk sprake geweest van ontoelaatbare eigenrichting.

Het is duidelijk dat politiek en justitie in deze casus zeer gevoelige voelsprieten hebben voor wat er leeft in de samenleving…

Previous Posts Next posts